انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایرانسیاست علم و فناوری2008084019220260622Iranian Universities in the Post-War Eraدانشگاههای ایران در دوره پساجنگ111418710.22034/jstp.2026.14187FAسید سپهرقاضی نوریاستاد مدیریت فناوری اطلاعات، دانشگاه تربیت مدرس - تهران - ایرانJournal Article20260617اسفندماه سال 1404 کشور ما با یکی از خطرناکترین وقایع تاریخ خود مواجه شد: در حالی که طی دو قرن اخیر، تهاجمات متعددی به این آب و خاک اتفاق افتاده بود (روسیه تزاری در جنگ قفقاز، بریتانیا در جنگ هرات، روسیه و عثمانی در جنگ جهانی اول، شوروی و انگلیس در جنگ جهانی دوم و عراق در جنگ تحمیلی) این بار دو قدرت بزرگ نظامی (آمریکا و اسرائیل) به همراه متحدان منطقهای متعدد خود به ما هجوم آوردند و ای بسا که باز هم ممکن بود مورد فروپاشی و تجزیه قرار گیریم. اما آن اتفاق سیاه، این بار روی نداد و به لطف پایمردی فرزندان این آب و خاک، حماسهای غرورآفرین خلق شد که میتواند مبدأ دوره جدیدی در تاریخ ایران و منطقه آسیای غربی باشد.<br />اکنون و در این دوره جدید، چشمانداز جدیدی فراروی مردم ما گشوده شده که سرشار از فرصتها و در عینحال، سختیها و مشکلات ناشی از تحریم طولانی و نیز جنگی ویرانگر است. صحبت در این مورد، فراوان است و موضوع این سرمقاله صرفاً چشمانداز دانشگاهی است. دانشگاههای ما از سویی با آسیب ناشی از حملات هوایی مواجه شدهاند و نیز منابع مالی آنها به شدت تحلیل رفته است و از سوی دیگر، با توقع فزایندهای برای حل مشکلات جاری و نیز رقابت پایاپای فناورانه با قدرتهای بزرگ جهانی مواجه شدهاند. در چنین شرایطی، آنان اولاً باید به تدوین برنامهای فوری برای تداوم فعالیتهای معمول خود بپردازند، ثانیاً طی برنامهای کوتاهمدت برای افزایش کارآیی و کاهش هزینههای خود اقدام کنند و ثالثاً نگاهی بلندمدت برای توسعه فناوریهای راهبردی و ارتقاء جایگاه علمی کشور داشته باشند.<br />روند تحولات جمعیتی جامعه ما در سالهای اخیر باعث شده که ظرفیتهای خالی زیادی در آموزش عالی ایجاد شود. رشد تورم نیز هر سال بخشی از توان مالی دانشگاهها را بلعیده است. انگیزههای علمی جوانان کاهش یافته و سلیقه آنان تغییر کرده است. در چنین شرایطی، نوآوریهای سیاستی عمیقی لازم است تا بتوان با اتفاقات و شرایط دوره پساجنگ مواجه شد، اما میدانیم که مقاومت نهادی در دانشگاههای ایران و البته همه دنیا، بیش از سایر سازمانهاست و هر گونه نوآوری سازمانی با مقاومتهای سنگین مواجه خواهد شد. لذا پارادوکس پیچیدهای در مقابل مدیران دانشگاهی ماست.<br />از طرف دیگر، بخشهای علمی و تحقیقاتی غیردانشگاهی کشور، به ویژه در بخش دفاع، آسیب بسیار بیشتری دیدهاند و احتمالاً بار فعالیتهای پژوهش و فناوری آنها نیز بر دوش دانشگاهها خواهد افتاد که البته میتواند فرصت توسعهای خوبی برای بخش آموزش عالی فراهم کند.<br />به هر حال، هر چند آینده کشور تا حد زیادی وابسته به سیاستهای سطح کلان و حکومتی است، اما مدیران دانشگاهی هم میتوانند با اتخاذ سیاستهای مناسب با این آسیبها، توقعات، تهدیدها و فرصتهای پساجنگ مواجهه متفکرانه داشته باشند و تاثیرات سازندهای حاصل کنند، اما پیششرط اول چنین چیزی، قبول این پیش فرض است که شرایط پساجنگ نسبت به قبل از آن، تفاوت خیلی زیادی کرده است و تداوم خطی روندهای قبلی، ما را به جایی نخواهد رساند.https://jstp.nrisp.ac.ir/article_14187_55c95b4e41874ee6fc3754278ae29e90.pdfانجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایرانسیاست علم و فناوری2008084019220260622Regulatory Approaches to Generative Artificial Intelligence Inventions: A Comparative Analysis and Lessons for Iran’s Legal Systemرهیافتهای تنظیمگری اختراعات هوش مصنوعی مولد: تحلیل تطبیقی و آموزهها برای نظام حقوقی ایران1161418910.22034/jstp.2026.12199.1998FAابراهیمرهبریاستادیار گروه حقوق تجارت بینالملل و حقوق مالکیت فکری و فضای مجازی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانسید مصطفیمشکاتدانشجوی دکتری حقوق تجارت و سرمایهگذاری بینالمللی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20251224With the rapid expansion of artificial intelligence (AI) innovations and inventions — particularly generative systems — traditional patent regimes have been confronted with fundamental challenges in adapting their classical concepts, including clarifying the role of the human inventor, assessing novelty and inventive step, determining appropriate standards for technical disclosure, and ensuring legal certainty in the registration and protection of AI-based inventions. In this context, exclusive reliance on traditional intellectual property frameworks proves insufficient to address the dynamic nature of AI-driven innovation. This study employs an analytical-comparative methodology to examine various regulatory approaches to AI-related inventions and to assess the current state of Iran's legal system. The research encompasses a review of relevant literature, international policy instruments — including the 2023 OECD report — and an examination of laws and regulatory models in the European Union and other leading jurisdictions. The findings indicate that neither soft law nor hard law regulatory models, taken in isolation, are capable of fully addressing the legal challenges posed by AI-based inventions. By contrast, hybrid approaches — particularly those incorporating the regulatory sandbox as a policy-institutional tool within a hybrid-sectoral framework — offer a viable means of balancing innovation promotion, legal certainty, and technological risk management. Accordingly, this article proposes that Iran's legal system adopt a hybrid-sectoral model incorporating regulatory sandboxes, which — while avoiding hasty legislation — would enable the gradual testing and refinement of patent policies in the field of AI and enhance the legal system's responsiveness to technological developments.با گسترش شتابان نوآوریها و اختراعات هوش مصنوعی، بهویژه سامانههای مولد، نظامهای سنتی حق اختراع با چالشهای بنیادینی در زمینه انطباق مفاهیم کلاسیک خود مواجه شدهاند؛ چالشهایی از جمله تبیین نقش مخترع انسانی، احراز جدیدبودن و گام ابتکاری، نحوه افشای فرآیند فنی و ایجاد قطعیت حقوقی برای ثبت و حمایت از این اختراعات. در این بستر، اتکای صرف به چهارچوبهای سنتی حقوق مالکیت فکری، پاسخگوی ماهیت پویای ابداعات هوش مصنوعی نیست. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیلی- تطبیقی، رهیافتهای مختلف تنظیمگری در حوزه اختراعات هوش مصنوعی را بررسی کرده و وضعیت نظام حقوقی ایران را آسیبشناسی میکند. مطالعه شامل مرور ادبیات، اسناد سیاستی بینالمللی مانند گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) ۲۰۲۳ و بررسی قوانین و الگوهای تنظیمگری در اتحادیه اروپا و کشورهای پیشرو است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هیچیک از الگوهای تنظیمگری نرم یا سخت، بهتنهایی قادر به پاسخگویی کامل به چالشهای حقوقی اختراعات هوش مصنوعی نیستند؛ در حالی که رویکردهای ترکیبی، بهویژه با بهرهگیری از ابزار سیاستی-نهادی سندباکس تنظیمگری در دل رهیافت ترکیبی-بخشی، امکان ایجاد توازن میان حمایت از نوآوری، حفظ امنیت حقوقی و مدیریت ریسکهای فناورانه را فراهم میآورند؛ بر این اساس، مقاله پیشنهاد میکند که نظام حقوقی ایران با اتخاذ یک مدل ترکیبی- بخشی با استفاده از ابزار سندباکس تنظیمگری، ضمن پرهیز از تقنین شتابزده، زمینه آزمون و اصلاح تدریجی سیاستهای نظام حق اختراع در حوزه هوش مصنوعی را فراهم سازد و پاسخگویی نظام حقوقی به تحولات فناورانه را ارتقا دهد.https://jstp.nrisp.ac.ir/article_14189_df8ccf878ca4e800a1a3ca67cd16231d.pdfانجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایرانسیاست علم و فناوری2008084019220260622A Maturity Model for Corporate Venture Capital (CVC)مدل بلوغ صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی17361419010.22034/jstp.2026.12254.2022FAابوالفضلباقریاستادیار، گروه سیاست فناوری و نوآوری، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران.مرضیهشاوردیاستادیار، گروه تأمین مالی و اقتصاد علم، فناوری و نوآوری، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایرانمهدیالیاسیاستاد، گروه مدیریت فناوری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.Journal Article20260318In recent years, Corporate Venture Capital (CVC) has attracted the attention of large corporations and policymakers as an innovation financing arm. In Iran, with the approval of the “Guidelines and Statutes for the Establishment and Operation of CVC Research and Technology Funds” (2010) and the “Knowledge-Based Production Leap Law” (2022), the formation of these funds has experienced significant growth. However, the nature of this type of investment, which pursues both financial and strategic objectives simultaneously, presents conceptual and operational challenges for performance evaluation. The aim of this research, which was conducted using the Design Science Research Methodology (DSRM), is to develop a comprehensive performance evaluation model and design a maturity path for CVCs. In this regard, key dimensions of CVC performance were extracted through library research and document content analysis, and after reviewing excellence and maturity models, a multidimensional and five-level model of CVC maturity was designed and validated by holding an expert pabel. The research findings show that CVC performance is a function of organizational enablers including strategy, governance, structure, resources, investment processes, and ecosystem development which lead to the financial, innovation, and strategic outcomes. The main contribution of the research is the development of a multidimensional and maturity-based assessment model for CVCs by integrating financial, innovation, strategic, and organizational dimensions, This model enables the design of a maturity path for CVCs and can also serve as a basis for designing policy tools.در سالهای اخیر، سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی (CVC) بهعنوان بازوی تأمین مالی نوآوری شرکتهای بزرگ مورد توجه این شرکتها و سیاستگذاران بوده است. در ایران نیز با تصویب دستورالعمل و اساسنامه نمونه تأسیس و نحوه فعالیت صندوقهای پژوهش و فناوری سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی (1399) و قانون جهش تولید دانشبنیان (1401)، روند شکلگیری این صندوقها رشدی فزاینده یافته است. اما، ماهیت این نوع سرمایهگذاری با پیگیری همزمان اهداف مالی و راهبردی، ارزیابی عملکرد آنها را با چالشهای مفهومی و عملیاتی مواجه کرده است. هدف این پژوهش که با روششناسی علم طراحی انجام شده است، توسعه مدل جامع ارزیابی عملکرد و طراحی مسیر بلوغ CVCها است. در این راستا، با مطالعات کتابخانهای و تحلیل محتوای اسناد، ابعاد کلیدی عملکرد CVCها استخراج شده و پساز بررسی مدلهای تعالی و بلوغ، مدل چندبعدی و پنجسطحی بلوغ CVCها با برگزاری نشست خبرگان طراحی و اعتبارسنجی شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد عملکرد CVCها تابعی از توانمندسازهای سازمانی شامل راهبرد، حکمرانی، ساختار، منابع، فرایندهای سرمایهگذاری و توسعه بومسازگان است که به شکلگیری نتایج مالی، نوآوری و راهبردی منجر میشود. دانشافزایی اصلی پژوهش، ارائه مدل ارزیابی چندبعدی و مبتنی بر بلوغ برای CVCها با تلفیق ابعاد مالی، نوآوری، راهبردی و سازمانی است که امکان طراحی مسیر بلوغ برای CVCها را فراهم میکند و همچنین میتواند مبنایی برای طراحی ابزارهای سیاستی ارائه دهد.https://jstp.nrisp.ac.ir/article_14190_439331dd87a02765f9db165c1cb226e9.pdfانجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایرانسیاست علم و فناوری2008084019220260622Why Does Academic Research Fail to Reach Society? A Mixed Analysis of Factors Affecting the Effectiveness of Academic Researchچرا تحقیقات دانشگاهی به جامعه نمیرسند؟ تحلیل آمیخته عوامل مؤثر بر اثربخشی تحقیقات دانشگاهی37531419110.22034/jstp.2026.12263.2026FAمحمداصلاحیدکترای آموزش عالی گرایش اقتصاد و مدیریت مالی، گروه مدیریت برنامه ریزی آموزشی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.امیرشهسواریاستادیار آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20260407A persistent question in society concerns how academic research can be directed toward addressing societal challenges. Accordingly, the study aimed to analyze the status of research performance indicators and dimensions of university research effectiveness, as well as to explain the factors influencing the effectiveness of university research at the University of Tehran. In this study, the quantitative assessment of effectiveness was conducted through performance and output indicators, while the institutional, interactive, and outcome dimensions of research effectiveness were explored in the qualitative phase. To this end, quantitative data were analyzed first, and the findings were deepened and elaborated through qualitative inquiry. The results of the first phase—estimating and describing the current level of university research effectiveness at the University of Tehran and comparing it with the objectives stated in national policy documents and the university’s Third Strategic Plan (2017–2021)—revealed that despite relative growth in certain research outputs, the overall level of research effectiveness remained below the desired condition and planned targets. The findings of the second phase—an exploratory qualitative examination of the institutional factors and mechanisms underlying the limited effectiveness of university research, based on the perspectives of 12 academic and executive experts—indicated that factors such as the absence of research governance, the prevalence of score-oriented academic practices, weak or nonexistent substantive demand for research, and the erosion of research human capital were among the institutional mechanisms contributing to this situation. The study demonstrated that a shift from the “measurement of scientific outputs” toward the “institutional explanation of research effectiveness” is a requirement in science evaluation studies. Such an approach can provide a basis for rethinking science policy and designing more balanced evaluation systems in which impact quality, societal engagement, and the sustainability of human capital are considered alongside the quantity of scientific productionهمیشه این پرسش در سطح جامعه مطرح میشود که چگونه میتوان تحقیقات دانشگاهی را بیش از پیش در خدمت حل مسائل جامعه درآورد. در این راستا هدف پژوهش حاضر تحلیل و تبیین عوامل مؤثر بر اثربخشی تحقیقات دانشگاهی در دانشگاه تهران در بازه زمانی ۱۳۹۶–۱۴۰۰ است. براین اساس، ابتدا دادههای کمی تحلیل شد و سپس بر مبنای یافتههای این بخش، تعمیق و تکمیل این یافتهها در بخش کیفی دنبال شد. بدین ترتیب نتایج مرحله اول، یعنی برآورد و توصیف وضع موجود میزان اثربخشی تحقیقات دانشگاهی در دانشگاه تهران و مقایسه آن با اهداف مصرح در اسناد بالادستی و برنامه راهبردی سوم دانشگاه، نشان داد که علیرغم رشد نسبی در برخی بروندادهای پژوهشی، سطح کلی اثربخشی تحقیقات دانشگاهی پایینتر از وضعیت مطلوب و اهداف برنامهای بوده است. در ادامه، نتایج مرحله دوم، یعنی تبیین چرایی اثربخشی پایین این تحقیقات نشان داد که این وضعیت تحت تأثیر منابعمالی اختصاصیافته به پژوهش و کمّیت و کیفیت اعضای هیات علمی در دانشگاه تهران میباشد. در نهایت نتایج مرحله سوم، یعنی تبیین اکتشافی و کیفی سایر عوامل و سازوکارهای نهادی مؤثر بر اثربخشی پایین تحقیقات دانشگاهی از منظر 12 نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی و متخصصان دانشگاهی نشان داد عواملی همچون فقدان حکمرانی پژوهش، بازی امتیازبندی و امتیازگیری، ضعف یا فقدان تقاضای واقعی و قابل توجه برای پژوهش و تحلیل رفتن سرمایه انسانی پژوهش از جمله این عوامل و سازوکارهای نهادی هستند. در مجموع، پژوهش حاضر نشان داد گذار از «سنجش تولیدات علمی» به «تبیین نهادی اثربخشی» ضرورتی اساسی در مطالعات ارزیابی علم است. این رویکرد میتواند مبنایی برای بازاندیشی در سیاستگذاری علم و طراحی نظامهای ارزیابی متوازنتر فراهم آورد که در آنها کیفیت اثر، تعامل اجتماعی و پایداری سرمایه انسانی در کنار کمیت تولید علمی مورد توجه قرار گیرد.https://jstp.nrisp.ac.ir/article_14191_196dce92bdd060e36bd9689c3981d4c5.pdfانجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایرانسیاست علم و فناوری2008084019220260622Reducing the Technological Gap in the Home Appliances Industry: Lessons Learned from the Catch-Up Experiences of Iranian Firmsکاهش شکاف فناورانه در صنعت لواز م خانگی: درس آموخته هایی از تجارب همپایی بنگاه های ایرانی55741419210.22034/jstp.2026.12295.2044FAمجیدجلیلیدانشیار گروه پژوهش های بازرگانی داخلی، موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی، تهران، ایرانJournal Article20260503Technological catch-up, as a process of narrowing the gap with forerunners, is considered one of the pillars of international competitiveness in the industrial sector. This paper aims to develop a localized framework for technological catch-up by analyzing the successful experiences of Iranian firms in the home appliance industry over a five-year period. The present research is applied in orientation and exploratory in terms of objective. In the first step, through the analysis of financial statements and market share, seven top firms that had successfully introduced new high-tech products were purposefully selected. In the second step, data were collected through semi-structured interviews with managers and industry experts, as well as qualitative content analysis of firms' executive plans, leading to the extraction of 15 key factors affecting catch-up. In the third step, using confirmatory factor analysis based on 54 questionnaires, a structural equation model was developed to explain the relationships between latent and observed variables. The results show that success in technological catch-up results from the simultaneous interaction of four main dimensions: "technology regime" (including short development cycles, access to external knowledge, and reverse engineering), "institutional environment" (including supportive government interventions, import bans, and facilitation of university-industry linkages), "catch-up strategy" (including following the path of forerunners and taking advantage of windows of opportunity), and "firm-level capabilities" (including technological, innovative, and production capabilities). While consistent with international models, the obtained model highlights the more prominent role of institutional interventions and the specific contingencies of Iran's economy. Successful firms have followed the catch-up path in accordance with the reverse life-cycle pattern, moving from reverse engineering and gradual design toward new product development. The proposed four-dimensional framework provides implications for policymakers to design stage-based supports and strengthen firm-level capabilities.فرارسی فناورانه به عنوان فرایند کاهش شکاف با پیشگامان، یکی از ارکان رقابتپذیری بینالمللی صنایع محسوب میشود. این مقاله با هدف توسعه چارچوبی بومی برای فرارسی فناورانه، تجارب بنگاههای موفق ایرانی در صنعت لوازمخانگی را طی یک دوره پنجساله واکاوی میکند. پژوهش حاضر از نظر جهتگیری، کاربردی و از منظر هدف، اکتشافی است. در گام اول، با تحلیل صورتهای مالی و سهم بازار، هفت بنگاه برتر که محصولات جدید با فناوری بالا معرفی کرده بودند، به صورت هدفمند انتخاب شدند. در گام دوم، دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با مدیران و خبرگان صنعت و تحلیل محتوای کیفی برنامههای اجرایی، به استخراج ۱۵ عامل کلیدی انجامید. در گام سوم، با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی مبتنی بر ۵۴ پرسشنامه، مدل معادلات ساختاری برای تبیین روابط متغیرها توسعه یافت. نتایج نشان میدهد موفقیت در فرارسی حاصل تعامل چهار بُعد اصلی است: «رژیم فناوری» (چرخه توسعه کوتاه، دسترسی به دانش خارجی، مهندسی معکوس)، «محیط نهادی» (حمایت دولتی، ممنوعیت واردات، پیوند دانشگاه و صنعت)، «راهبرد فرارسی» (دنبالهروی از پیشگامان و بهرهگیری از پنجرههای فرصت) و «قابلیتهای درونبنگاهی» (قابلیت فناورانه، نوآورانه و تولیدی). مدل ضمن انطباق با مدلهای بین المللی نقش پررنگتر مداخلات نهادی و اقتضائات اقتصاد ایران را برجسته میکند. بنگاههای موفق مسیر فرارسی را مطابق با الگوی چرخه عمر معکوس، از مهندسی معکوس و طراحی تدریجی به سمت توسعه محصول جدید پیمودهاند. چارچوب چهاربعدی ارائه شده، دلالتهایی برای سیاستگذاران در جهت طراحی حمایتهای مرحلهای و تقویت قابلیتهای درونبنگاهی فراهم میآورد.https://jstp.nrisp.ac.ir/article_14192_671a2ab0ee353e3c69a94e5570586d7d.pdfانجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایرانسیاست علم و فناوری2008084019220260622Investigating the Impact of the Business Environment on the Dimensions of the Innovation Valley of Death; A Case Study of Startups at the Isfahan Science and Technology Townبررسی تاثیر فضای کسب وکار بر ابعاد دره مرگ نوآوری؛ مطالعه موردی نوآفرینان شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان55761419610.22034/jstp.2026.12276.2034FAحسینفخاریدانشجوی دکتری، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانعلیداوریدانشیار، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.کامبیزطالبیاستاد، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.نرگسایمانی پوراستاد، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20260423The innovation valley of death represents a critical bottleneck in the transformation of novel ideas into marketable innovations, particularly for small and early-stage firms. Policymakers within national innovation systems aim to mitigate these challenges through targeted interventions; however, the role of the business environment remains pivotal. This study investigates how various dimensions of a country’s business environment influence the challenges associated with the innovation valley of death. Adopting an exploratory and applied approach, this qualitative research employs a multiple case study design involving eight successful and unsuccessful innovative firms. Data were collected through in-depth interviews and analyzed using thematic analysis in conjunction with the “railway model” of the innovation valley of death. The rigor of the analysis was ensured using the criteria proposed by Guba and Lincoln. The findings identify 18 key factors within the national business environment that exert both facilitating and constraining effects on different stages of the innovation valley of death. These factors are synthesized into a force field model. The results indicate that existing policies are relatively effective in addressing challenges during the early (research and laboratory) stages. However, as firms transition toward semi-industrial, industrial, and commercialization phases, structural deficiencies in the business environment become more pronounced, exacerbating the challenges faced by innovators. The study concludes that substantial policy reforms are required to improve the business environment and support firms in successfully navigating the later stages of the innovation valley of death«دره مرگ نوآوری» گلوگاه تبدیل ایدههای جدید به محصولات نوآورانه است و تمامی شرکتهای کوچک نوآور در سالهای اولیه با چالشهای عبور از این دره درگیر هستند. در همهجای دنیا سیاستگذاران نظامهای ملی نوآوری سعی میکنند با سیاستگذاریهای مناسب عبور از این دره را برای شرکتهای نوآور تسهیل کنند. یکی از مهمترین عاملهای موثر بر چالشهای این دره، محیط کسبوکار است. هدف از این مقاله بررسی عوامل مختلف محیط کسبوکار کشور و اثرات آنها بر ابعاد درهمرگ نوآوری است. با توجه به ماهیت اکتشافی موضوع، این پژوهش از منظر هدف، کاربردی و بر حسب شیوه گردآوری دادهها، کیفی و با روش موردکاوی چندگانه و انجام مصاحبههای عمیق با 8 شرکت نوآور موفق و ناموفق و بر اساس تحلیل مضمون صورت گرفت. جهت تحلیل دادهها از «مدل ریلی» استفاده شد. ارزیابی فرآیند تحلیل بر مبنای چهار معیار گوبا و لینکلن انجام پذیرفت. بر اساس یافتههای پژوهش 18 عامل در محیط کسبوکار کشور بهعنوان عاملهای مثبت و منفی موثر بر ابعاد درهمرگ نوآوری استخراج و بهصورت یک مدل میدان نیرویی ارائه گردید. نتایج این مطالعه نشان داد سیاستهای فعلی در مراحل اولیه درهمرگ نوآوری تا حدودی بر کنترل چالشها و تسهیل عبور از این دره موثر بوده اما هرقدر از مراحل پژوهش و آزمایشگاهی به سمت فازهای نیمهصنعتی و صنعتی و تجاریسازی کامل نوآوری پیش میرویم محیط کسبوکار کشور کاستیها و مشکلات متعددی داشته و درهمرگ را برای نوآوران تشدید میکند. بنابراین لازم است سیاستگذاران نظام ملی نوآوری کشور تحولی در این سیاستها اعمال نمایندhttps://jstp.nrisp.ac.ir/article_14196_6d16a31518f97cef33daf3f1b5d93348.pdfانجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایرانسیاست علم و فناوری2008084019220260622Research and Innovation Policy Design in Iran: Policies, Institutions, and Interest Mediationطراحی سیاستهای پژوهش و نوآوری در ایران: سیاستها، نهادها و منافع971181419710.22034/jstp.2026.12354.2063FAمیثمنریمانیدانشیار سیاستگذاری علم و فناوری، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایرانسید علیفاطمیاستادیار دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایرانسید محمدصاحبکار خراسانیاستادیار مهندسی مکانیک، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایرانJournal Article20260619 <br />The governance of research and innovation represents a complex network of government, universities, firms and RTOs that has undergone significant conceptual and practical transformations during recent decade. Drawing upon Acciai’s framework, which comprises political orientation, institutional coordination, and interest intermediation, this article examines Iran’s research and innovation policy design. Subsequently, it analyzes key policy instruments based on authority, instrument shapes, and delivery. Findings indicate that Iran’s research and innovation governance has evolved into a central driver of development. Nevertheless, a diffusion-oriented pattern, focusing on resource distribution, infrastructure development, and horizontal support, prevails over the mission-oriented pattern. This pattern is manifested in the interactions of the Ministries of Science, Research and Technology and Health and Medical Education with universities, alongside the Vice-Presidency of Science, Technology and Knowledge-based Ecnomoy support for knowledge-based companies. Despite acknowledging the necessity of transitioning toward a mission-oriented approach at discursive and structural levels, implementation efforts have largely yielded limited results, except priority technologies and leading firms. This failure primarily stems from path dependency of institutions, a lack of requisite capacity to implement the mission-oriented model, and challenges within the institutional coordination framework under the external specialization pattern governing Iran. Ultimately, Iran’s experience demonstrates that in developing countries, the imperative of a mission-oriented approach juxtaposed with the institutional feasibility of its realization manifests as a paradox within the research and innovation policy environment.حکمرانی پژوهش و نوآوری، شبکهای پیچیده از تعاملات میان دولت، دانشگاهها، بنگاهها و سازمانهای پژوهشی است که طی دهههای اخیر تحولات مفهومی و عملی قابلتوجهی را تجربه کرده است. مقاله حاضر با بهرهگیری از یک چارچوب جدید تحلیل طراحی سیاست، مشتمل بر سه رکن «جهتگیری سیاستی»، «هماهنگی نهادی» و «میانجیگری منافع»، به بررسی طراحی سیاستهای پژوهش و نوآوری در ایران میپردازد و سپس ابزارهای سیاستی اصلی این حوزه را مبتنی بر سه بعد اقتدار، قالب و نحوه ارایه بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که نظام حکمرانی پژوهش و نوآوری ایران بهطور تدریجی از موضوعی حاشیهای به یکی از محورهای اصلی توسعه تبدیل شده است. با این حال، الگوی «اشاعهگرا» مبتنی بر توزیع منابع، توسعه عمومی زیرساختها و حمایت افقی از نهادهای دانشی، نسبت به الگوی «مأموریتگرا» غلبه دارد. این الگو در تعامل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با دانشگاهها، همچنین در حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان از شرکتهای دانشبنیان متبلور شده است. علی رغم درک ضرورت گذار به مأموریتگرایی در سطح گفتمانی و ساختاری و ابزارهای سیاستی، تلاشهای انجامشده در سطوح مختلف سیاستگذاری و اجرا، بجز موارد معدودی در حوزه فناوریهای اولویتدار و شرکتهای دانشبنیان پیشران نوآوری، عمدتاً ناموفق یا کماثر بوده است. ریشه این ناکامی در سه عامل اصلی قابل جستجو است: وابستگی به مسیر نهادهای موجود، فقدان ظرفیت نهادی لازم برای اجرای الگوی مأموریتگرا، و چالشهای چارچوب هماهنگی نهادی در ساختار تخصصگرایی برونسازمانی حاکم بر ایران. تجربه ایران نشان میدهد که در کشورهای در حال توسعه، ضرورت مأموریتگرایی در مقابل امکان تحقق نهادی و اجرایی آن به عنوان یک پارادوکس در محیط سیاست پژوهش و نوآوری بروز میکند. https://jstp.nrisp.ac.ir/article_14197_0e7aaf85f123af8e5a8f5db62273224e.pdf