انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایران سیاست علم و فناوری 20080840 19 2 2026 06 22 Research and Innovation Policy Design in Iran: Policies, Institutions, and Interest Mediation طراحی سیاست‌های پژوهش و نوآوری در ایران: سیاست‌ها، نهادها و منافع 97 118 14197 10.22034/jstp.2026.12354.2063 FA میثم نریمانی دانشیار سیاست‌گذاری علم و فناوری، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران سید علی فاطمی استادیار دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایران سید محمد صاحبکار خراسانی استادیار مهندسی مکانیک، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران Journal Article 2026 06 19  <br />The governance of research and innovation represents a complex network of government, universities, firms and RTOs that has undergone significant conceptual and practical transformations during recent decade. Drawing upon Acciai’s framework, which comprises political orientation, institutional coordination, and interest intermediation, this article examines Iran’s research and innovation policy design. Subsequently, it analyzes key policy instruments based on authority, instrument shapes, and delivery. Findings indicate that Iran’s research and innovation governance has evolved into a central driver of development. Nevertheless, a diffusion-oriented pattern, focusing on resource distribution, infrastructure development, and horizontal support, prevails over the mission-oriented pattern. This pattern is manifested in the interactions of the Ministries of Science, Research and Technology and Health and Medical Education with universities, alongside the Vice-Presidency of Science, Technology and Knowledge-based Ecnomoy support for knowledge-based companies. Despite acknowledging the necessity of transitioning toward a mission-oriented approach at discursive and structural levels, implementation efforts have largely yielded limited results, except priority technologies and leading firms. This failure primarily stems from path dependency of institutions, a lack of requisite capacity to implement the mission-oriented model, and challenges within the institutional coordination framework under the external specialization pattern governing Iran. Ultimately, Iran’s experience demonstrates that in developing countries, the imperative of a mission-oriented approach juxtaposed with the institutional feasibility of its realization manifests as a paradox within the research and innovation policy environment. حکمرانی پژوهش و نوآوری، شبکه‌ای پیچیده از تعاملات میان دولت، دانشگاه‌ها، بنگاه‌ها و سازمان‌های پژوهشی است که طی دهه‌های اخیر تحولات مفهومی و عملی قابل‌توجهی را تجربه کرده است. مقاله حاضر با بهره‌گیری از یک چارچوب جدید تحلیل طراحی سیاست، مشتمل بر سه رکن «جهت‌گیری سیاستی»، «هماهنگی نهادی» و «میانجی‌گری منافع»، به بررسی طراحی سیاست‌های پژوهش و نوآوری در ایران می‌پردازد و سپس ابزارهای سیاستی اصلی این حوزه را مبتنی بر سه بعد اقتدار، قالب و نحوه ارایه بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام حکمرانی پژوهش و نوآوری ایران به‌طور تدریجی از موضوعی حاشیه‌ای به یکی از محورهای اصلی توسعه تبدیل شده است. با این حال، الگوی «اشاعه‌گرا» مبتنی بر توزیع منابع، توسعه عمومی زیرساخت‌ها و حمایت افقی از نهادهای دانشی، نسبت به الگوی «مأموریت‌گرا» غلبه دارد. این الگو در تعامل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با دانشگاه‌ها، همچنین در حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان از شرکت‌های دانش‌بنیان متبلور شده است. علی رغم درک ضرورت گذار به مأموریت‌گرایی در سطح گفتمانی و ساختاری و ابزارهای سیاستی، تلاش‌های انجام‌شده در سطوح مختلف سیاستگذاری و اجرا، بجز موارد معدودی در حوزه فناوری‌های اولویت‌دار و شرکت‌های دانش‌بنیان پیشران نوآوری، عمدتاً ناموفق یا کم‌اثر بوده است. ریشه این ناکامی در سه عامل اصلی قابل جستجو است: وابستگی به مسیر نهادهای موجود، فقدان ظرفیت نهادی لازم برای اجرای الگوی مأموریت‌گرا، و چالش‌های چارچوب هماهنگی نهادی در ساختار تخصص‌گرایی برون‌سازمانی حاکم بر ایران. تجربه ایران نشان می‌دهد که در کشورهای در حال توسعه، ضرورت مأموریت‌گرایی در مقابل امکان تحقق نهادی و اجرایی آن به عنوان یک پارادوکس در محیط سیاست پژوهش و نوآوری بروز می‌کند.  https://jstp.nrisp.ac.ir/article_14197_093b57f6e3bf53a3f6e4fe19309ea7ee.pdf