بررسی رویکردهای جامعه‌شناختی در باب ماهیت معرفت علمی:

نویسندگان

چکیده

این مقاله مهم‌ترین رویکردهای جامعه‌شناختی در باب ماهیت معرفت علمی را مورد بررسی قرار می‌دهد. جامعه‌شناسان قدیم علم به ارایه یک رویکرد عقلانی درباره معرفت علمی پرداخته‌اند. براساس این رویکرد عقلانی یا دیدگاه معیار، علم یک پدیده عقلانی، همگانی، غیراجتماعی و بی‌تاثیر از علایق اجتماعی و فرهنگی است. دیدگاه‌های جدید جامعه‌شناسی براساس یک نوع معرفت‌شناسی نسبی‌گرا (فرهنگ‌گرا)، معرفت علمی را دارای ماهیت فرهنگی و اجتماعی می‌دانند. در نتیجه، استعاره معرفت علمی به مثابه «آیینه طبیعت و واقعیت» از میان برداشته شد و بنابراین اساس دیدگاه معیار درباره علم زیر سوال رفت. جامعه‌شناسان جدید علم با شعار "علم به مثابه فرهنگ" اظهار می‌کنند که معرفت علمی همواره جزئی از فرهنگ بوده ودر بیرون از فرهنگ نمیتوان مقام و جایگاهی برای آن تصور کرد. به بیان دیگر علم به‌عنوان یک رویه اجتماعی احتمالی، پایه و مبنای مطمئنی در واقعیت ندارد بلکه باید آن را به عنوان یک فعالیت کاملا اجتماعی-فرهنگی شناخت که پیوند اساسی با ارزش‌ها و ایدئولوژی‌های اجتماعی دارد. صاحبنظران جامعه‌شناسی معرفت علمی و طرفداران جنبش‌های سیاسی-اجتماعی منتقد علم (همچون فمینیست‌ها) ازجمله مهم‌ترین نمایندگان رویکرد فرهنگی‌اند که به بیان دیدگاه‌ها و نظریات آنها می‌پردازیم. در بخش پایانی مقاله رویکرد فرهنگی مورد نقد وبررسی قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

dor 20.1001.1.20080840.1390.3.3.4.2

عنوان مقاله [English]

Study of Sociological Approaches about the Nature of Scientific Knowledge: from Rationalization to Cultural Approach

نویسندگان [English]

  • Ali Rabbani
  • Zahra Maher
چکیده [English]

This paper contributes to the appraisal of the most important sociological approach about the nature of scientific knowledge. The classic sociologists of science have presented a “rational” approach about scientific knowledge. According to this “rational” or “standard” approach, science is a rational, common, asocial phenomen, that is without effect from social and cultural interests. New sociological views based on “relative (cultural) epistemology” consider a cultural and scientific nature for scientific knowledge. Then, the idiom of “scientific knowledge” as “mirror of nature and reality” passed over and standard view went in doubt. New sociologists of science with slogan “science as culture” suggest that scientific knowledge is always part of culture and can't be imagine any status for it out of culture. On the other hand, science as a social and contingent practice doesn’t have certain base in reality and it must be considered as a compeletly social-cultural activity, that has basic connection with values and social-cultural ideologies. The theorisians of “sociology of scientific knowledge (SSK)” and followers of social-political movements that criticize science, are some of the most important represent of this cultural approach that we describe their theories. At the end, cultural approach will be criticized.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Science
  • Rationalization
  • Cultural Approach
  • Sociology of Scientific Knowledge
  • Rhetorical Devices of Science
  • Discourse Analysis
  • Empiricist Repertoire and Contingent Repertoire
  • Golem Science
  • Feminism