نسخه متنی مقاله

ارزش‬گذاری شاخص‌های ارزیابی پژوهش در حوزه‌های مختلف علوم در ایران

اطلاعات مقاله:
نویسندگان:
  • عبدالرضا  نوروزي چاكلي

  • رقيه   قضاوي

  • بهجت   طاهري

اطلاعات تماس:
  • عبدالرضا  نوروزي چاكلي

    Affiliation:
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک:
  • رقيه   قضاوي

    Affiliation:
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک:
  • بهجت   طاهري

    Affiliation:
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک:
متن:

گرچه مقایسه عملکرد پژوهشی رشته‌های مختلف به دلیل متفاوت بودن شرایط آنها امکان‌پذیر نیست اما مراکز فعال در عرصه سیاستگذاری پژوهش و فناوری، همواره نیازمند مقایسه پژوهشگران و مؤسسه‌های پژوهشی هستند تا آنها را از ابعاد گوناگون از جمله توانمندی، کارایی، بهره‌وری، اثربخشی و مانند آن مورد ارزیابی قرار دهند. مقاله حاضر بر آن است تا با در نظر گرفتن وجود تفاوت‌های بین عملکرد پژوهشی حوزه‌های علمی مختلف و رشته‌های علمی مربوطه و از طریق وزن‌دهی و ارزش‌گذاری مؤلفه‌های مربوط به تولیدات علمی (انتشارات) این حوزه‌ها در شاخص‌های فعلی ارزیابی، این شاخص‌ها را جهت ارزیابی دقیق‌تر عوامل تولید علم در حوزه‌های گوناگون و برای مقایسه با یکدیگر تعدیل کند. پژوهش از نوع مطالعات علم‌سنجی بوده که با استفاده از روش‌های تحلیل محتوا و تکنیک ارزیابانه انجام شده است. جامعه این پژوهش متشکل از نمونه‌ای 106 نفره و مشتمل بر پژوهشگران، فناوران، مدیران پژوهشی و همچنین مدیران فناوری برتر کشوری است. به منظور مقایسه ارزش‌ها، داده‌های کمّی حاصل از تعداد عملکردهای پژوهشی افراد در جامعه مورد بررسی، با روش آنتروپی شانون وزن‌دهی شد. همچنین با استخراج وزن‌های مربوط به میزان اهمیت هر یک از تولیدات علمی بر اساس نظرات خبرگان (برگرفته از سایر پژوهش‌ها) و تعدیل آنها، یک وزن نهایی برای هر یک از تولیدات علمی به دست آمد. برای تعیین نسبت‌ها از ماتریس‌های دو به دو استفاده شد. طبق نتایج حاصله، در حوزه فنی و مهندسی "اختراعات (142/0)"؛ در حوزه علوم پایه "مقاله خارجی (074/0)"؛ در حوزه علوم انسانی و اجتماعی "کتاب (174/0)" و در علوم پزشکی نیز "مقاله خارجی (111/0)" بالاترین وزن را نسبت به سایر قالب‌های اطلاعاتی دارند. با تقسیم وزن‌های به دست آمده برای هر یک از شاخص‌های انتشاراتی، ارزش هر نوع از تولیدات علمی در یک حوزه نسبت به تولیدات علمی دیگر حوزه‌ها و سایر تولیدات همان حوزه نسبت به یکدیگر حاصل گردید. با استفاده از ارزش‌ها و نسبت‌های نرمال‌سازی شده شاخص‌های انتشاراتی حاصل از این پژوهش، می‌توان به نتایج دقیق و تعدیل شده‌ای دست یافت تا سیاستگذاری عینی بر اساس این نتایج امکان‌پذیر و مبتنی بر واقعیات باشد.

رفرانس :

[1] موئد، ه. (1387). تحلیل استنادی در ارزیابی پژوهش. مترجمين: میرزایی، ع؛ مختاری، ح. تهران: چاپار.

[2] Nederhof, A. J. (2006). Bibliometric monitoring of research performance in the social sciences and the humanities: A review. Scientometrics, 66(1), 81-100.

[3] Archambault, E., & Gagne, E. V. (2004). The use of bibliometrics in the social sciences and humanities: a report prepared for the Social Sciences and Humanities Research Council of Canada (SSHRCC). Quebec, Canada: SSHRCC.

[4] Van Raan, A. F. (2003). The use of bibliometric analy-sis in research performance assessment and monitoring of interdisciplinary scientific de-velopments.

12(1), 20-29.

[5] Sternberg, R., & Litzenberger, T. (2005). The publication and citation output of German Faculties of Economics and Social Sciences-a comparison of faculties and disciplines based upon SSCI data. Scientometrics, 65(1), 29-53.

[6] Thijs, B., & Glänzela, W. (2008). A structural analysis of benchmarks on different bibliometrical indicators for European research institutes based on their research profile. Scientometrics, 79(2), 377-388.

[7] Albarrán, P., Crespo, J. A., Ortuño, I., & Ruiz-Castillo, J. (2011). The skewness of science in 219 sub-fields and a number of aggregates. Scientometrics, 88(2), 385-397.

[8] Bordons, M., Aparicio, J., González-Albo, B., & Díaz-Faes, A. A. (2015). The relationship between the research performance of scientists and their position in co-authorship networks in three fields. Journal of Informetrics, 9(1), 135-144.

[9] داورپناه، م. (1389). شاخص توان علمي: الگويي براي سنجش و مقايسه باروري علمي رشته‌ها. فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی، 13(3)، 20-30.

[10] رضایی، م.؛ نوروزی چاکلی، ع. (1393). شناسايي و اعتبارسنجي شاخص‌هاي ارزيابي بهره‌وري پژوهشي پژوهشگران ايران. پژوهشنامه پردازش و مديريت اطلاعات، 30(1)، 3-39.

[11] رضایی، م. (1391). شناسایی و اعتبارسنجی شاخص‌های ارزیابی بهره‌وری پژوهشی پژوهشگران و دانشگاه‌های کشور. تهران: دانشگاه شاهد. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد.

[12] Waltman, L., van Eck, N. J., van Leeuwen, T. N., Visser, M. S., & van Raan, A. F. (2011). Towards a new crown indicator: Some theoretical considerations. Journal of Informetrics, 5(1), 37-47.

[13] Waltman, L., van Eck, N. J., van Leeuwen, T. N., Visser, M. S., & van Raan, A. F. (2011). Towards a new crown indicator: An empirical analysis. Scientometrics, 87(3), 467-481.

[14] Waltman, L., van Eck, N. J., van Leeuwen, T. N., & Visser, M. S. (2013). Some modifications to the SNIP journal impact indicator. Journal of Informetrics, 7(2), 272-285.

[15] Waltman, L., & van Eck, N. J. (2015). Field-normalized citation impact indicators and the choice of an appropriate counting method. Journal of Informetrics, 9(4), 872-894.

[16] Ruiz-Castillo, J., & Waltman, L. (2015). Field-normalized citation impact indicators using algorithmically constructed classification systems of science. Journal of Informetrics, 9(1), 102-117.

 [17] Torres-Salinas, D., Moreno-Torres, J. G., Delgado-López-Cózar, E., & Herrera, F. (2011). A methodology for Institution-Field ranking based on a bidimensional analysis: the IFQ 2 A index. Scientometrics, 88(3), 771-786.

[18] Dorta-González, P., Dorta-González, M. I., & Suárez-Vega, R. (2015). An approach to the author citation potential: Measures of scientific performance which are invariant across scientific fields. Scientometrics, 102(2), 1467-1496.

[19] Chen, K. H., Tang, M. C., Wang, C. M., & Hsiang, J. (2015). Exploring alternative metrics of scholarly performance in the social sciences and humanities in Taiwan. Scientometrics, 102(1), 97-112.

[20] Schubert, A., & Braun, T. (1996). Cross-field normalization of scientometric indicators. Scientometrics, 36(3), 311-324.

 [21] نوروزی‌چاکلی، ع. (1390). آشنایی با علم‌سنجی (مبانی، مفاهیم، روابط و ریشه‌ها). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

[22] Kyvik, S. (1989). Productivity differences fields of learning, and Lotka's law. Scientometrics, 15(3-4), 205-214.

[23] دانایی‌فرد، ح. (1388). تحليلي بر موانع توليد دانش در حوزه علوم انساني: رهنمودهايي براي ارتقاء كيفيت ظرفيت سياست ملي علم ايران. سياست علم و فناوري، 2(1)، 1-16.