نسخه متنی مقاله

بررسی و تدوين شاخص‌های ارزيابی کيفيت مقاله‌های علمی- پژوهشی در حوزه علوم انسانی مبتنی بر نظريه هنجارهای علم مرتون

اطلاعات مقاله:
نویسندگان:
  • محسن  نوغانی

  • معصومه  افشاری

  • بهروز مهرام

اطلاعات تماس:
  • محسن  نوغانی

    Affiliation:
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک:
  • معصومه  افشاری

    Affiliation:
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک:
  • بهروز مهرام

    Affiliation:
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک:
متن:

هدف مقاله حاضر، تدوين شاخص‏های کيفيت برای ارزيابی مقاله‏های علمی ـ پژوهشی است. روش اين پژوهش تلفيقی (qual) QUAN و ترکيبی از پيمايش و تحليل محتوا بوده و جامعه اين پژوهش شامل 1) کاربرگه‏های ارزيابی مقاله‏های علمی مجله‏ها در دانشگاه‏های معتبر داخلی و خارجی و 2) متخصصان و صاحب‏نظران در حوزه هنجارهای علم است. در اين راستا، 35 کاربرگه ارزيابی مقاله و 7 نفر از متخصصان در حوزه هنجار علم با روش نمونه‏گيری هدف‏مند انتخاب شدند. با استفاده از سياهه محقق ساخته به استخراج شاخص‏های موجود در کاربرگه‏های ارزيابی و با استفاده از مصاحبه نيمه‌ساخت يافته با متخصصان، به استخراج ‏مؤلفه‏های هنجار علم و همچنين خلاء کاربرگه‏های ارزيابی مقاله‏ها مبادرت شد. به‏ منظور بررسی داده‌ها از روش‏های آمار توصيفی شامل فراوانی شاخص‏ها و درصد فراوانی مقوله‏ها استفاده شد. يافته‏ها نشان داد که بيش‏ترين فراوانی در شاخص‏های موجود کاربرگه‏ها به شاخص «منابع» با 26 فراوانی و کم‏ترين فراوانی به شاخص‏ «عدم گرايش به گروه مذهبی و سياسي» با يک مشاهده تعلق داشت. همچنين طی فرايند مصاحبه، دوازده خلاء در کاربرگه‏های ارزيابی مقاله‏ها به دست آمد. يافته‏ها نشان از وضعيت نامطلوب کاربرگه‏های ارزيابی در انطباق با هنجارهای علم مرتون داشت. با استخراج شاخص‏های ارزيابی مقاله‏ها از کاربرگه‏های ارزيابی، استخراج ‏مؤلفه‌های هنجار علم مرتون و به دست آوردن خلاء کاربرگه‏های ارزيابی مقاله‏ها، سياهه نهايی ارزيابی مقاله‏ها با 48 گويه و 4 طيف ساخته شد که با اعتبارسنجی توسط متخصصان، به عنوان ابزاری کارآمد برای ارزيابی مقاله‏های علمی ـ پژوهشی مورد تأييد قرار گرفت.

رفرانس :

[1] Barjak, F., 2006, "Research productivity in the internet era", Scientometrics, 68, pp. 343-360.

]2[ مهدی، رضا، یمنی دوزی سرخابی، محمد، صباغیان، زهرا، فاطمی، حسن و متحدی، علی اكبر، 1388، "تحلیل وضعیت راهبردهای پژوهش و تولید علم در علوم مهندسی و فناوری"، فصلنامه سیاست علم و فناوری، 2(2)، صص. 111-97.

]3[ معیارها و شاخص‏های رتبه‏بندی دانشگاه‏ها و موسسات تحقیقاتی ایران در سال 1391، قابل دسترس در:  ur.isc.gov.ir/Methodology.aspx

]4[ تیمورخانی، افسانه، 1381، "تحلیل اسنادی مقالات تالیفی فصلنامه کتاب"، فصلنامه کتاب، 13(3)، صص. 45-32.

]5[ موحد، علی و ایزدی، پگاه، 1389، "ارزیابی کمی و کیفی مقاله‏های فصلنامه پژوهش‏های جغرافیایی طی دوره 10ساله (87-1378)"، پژوهش‏های جغرافیای طبیعی، 71، صص. 94-83.

]6[ خبرگزاری مهر، 1390، "سال 90 سال پیشی گرفتن ایران در تولیدعلم/ اول شدن در منطقه"، 12 فروردین.

]7[ شریفی، ونداد، 1382، "ارزیابی کیفی پژوهش"، تازه‏های علوم شناختی، 5(4)، صص. 108- 110.

]8[ گلوور، دیوید، شیلاف، استرابربج و توکل، محمد، 1383، جامعه‏شناسی معرفت و علم، ترجمه: شاپور بهیان، حامد حاج حیدری، جمال محمدی، محمدرضا مهدی زاده و حسن ملک، انتشارات سمت.

]9[ ربانی، علی و ماهر، زهرا، 1390، "بررسی رویکردهای جامعه‏شناختی در باب ماهیت معرفت علمی: از عقلانی سازی تا رویکرد فرهنگی"، فصلنامه سیاست علم و فناوری، 3(3)، صص. 47-33.

[10] Rothman, R.A., 1972, "A Dissenting view on the Scientific Ethos", the British Journal of Sociology, 23(1), pp. 102-108.

[11] Feuer, M.J., Towne, L. and Shavelson, R.J., 2002, "Scientific culture and educational research", Educational Researcher, 31, pp. 4-14.

]12[ توفیقی داریان، جعفر، 1388، "اخلاق در پژوهش"، مجله مهندسی شیمی ایران. 8(42).

]13[ طایفی، علی، 1380، موانع فرهنگی توسعه تحقیق در ایران، انتشارات آزاد اندیشان.

[14] Merton R.K., 1957, "Priorities in Scientific Discovery: A Chapter in the Sociology of Science", American Sociological Review, 22, pp. 635-659.

]15[ علاء‏الدینی، فرشید، خدام، حمیرا، کاظمی بجستانی، محمدرضا، کوشان، فرزانه، اعتمادی، آرش و کشتکار، عباسعلی، 1389، "کیفیت مقالات منتشر شده در مجلات مصوب کمیسیون نشریات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (84-1362)"، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان. 12(2)، صص. 81-77.

]16[ زینی‏وند، جواد، 1387، ISI چیست و شیوه ارزیابی مقالات و مجلات چگونه است؟.

]17[ جعفرنژاد، احمد، رهبر، امیرحسین، مقدس‏پور، سعید و واحدی مقدم، محمود، 1388، "ارائه یک مدل پشتیبان تصمیم جهت ارزیابی مقالات علمی پژوهشی مدیریت"، نشریه مدیریت فن‏آوری اطلاعات،1(3)، صص. 36-19.

]18[ لطف‏آبادی، حسین، 1388، "کاستی‌های معرفت ‏شناسی و روش‏ شناسی در مقالات پژوهشی روان شناسی در ایران"، دو فصلنامة علمی-پژوهشی، 6(11)، صص. 81-45.

]19[ شعبانی ورکی، بختیار، 1385، نقد روش‏شناسی تحقیقات تربیتی در ایران. 22(1)، صص. 35-10.

]20[ قاضی طباطبایی، محمود و ودادهیر، ابوعلی، 1380، "سوگیری هنجاری و اخلاقی در پژوهش‏های دانشگاهی: مطالعه تطبیقی امور مربوط به دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‏های ایران"، زبان وادبیات. 180و 181، صص. 226-187.

]21[ شاه‏طالبی، بدری، قلی‏زاده، آذر و شریفی، سعید، 1389، "تدوین ‏مؤلفه‏های فرهنگ شهروندی در حیطه ‏ارزشها و هنجارها برای دانشآموزان دوره راهنمایی تحصیلی"، فصلنامه رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 1(3)، صص. 76-57.

]22[ چیتامبار، جی بی، 1373، مقدمه‏ای بر جامعه‏شناسی، ترجمه: مصطفی ازکیا و احمد حجاران، نشرنی.

]23[ محسنی، منوچهر، 1372، مبانی جامعه‏شناسی علم، چاپ اول، نشر طهوری.

[24] Fabes, R.A., Martin, C.L., Hanish, L.D. and Updegraff, K.A., 2000, "Criteria for Evaluating the Significance of Developmental Research in the Twenty-First Century: Force and Counterforce", Child Development, 71(1), pp. 212-221.

[25] Jones, N.L., 2007, "A code of ethics for the life sciences", Sci Eng Ethics, 13, pp. 25-43.

]26[ موسوی، آرش، 1387، "علم پژوهی و تحلیل مفهوم اصالت علمی"، فصلنامه حوزه و دانشگاه، 14(54)، صص. 163-141.

[27] Mitroff, I.I., 1974, "Norms and counter-norms in a select group of Apollo moon scientists—Case study ofambivalence of scientists", American Sociological Review, 39, pp. 579-595.

[28].Walsh, J.P., Cohen, W.M. and Cho, C., 2007, "Where excludability matters: Material versus intellectualproperty in academic biomedical research", Research Policy, 36, pp. 1184-1203.

[29] Xu, X.-M., Zhan, J. and Zhu, H.-t., 2008, "Using Social Networks to Organize ResearcherCommunity", Verlag Berlin Heidelberg, pp. 421-427.

[30] Small, H., 2004, "On the shoulders of Robert Merton: Towards a normative theory of citation", Jointly published by Akadémiai Kiadó, Budapest Scientometrics, And Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 60(1), pp. 71-79.

]31[ قانعی‏راد، محمدامین، 1384، جامعه‌شناسی رشد و افول علم در ایران (دوره اسلامی)، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.

[32] Macfarlane, B. and Cheng, M., 2008, "Communism, Universalism and Disinterestedness: Re-examining Contemporary Support among Academicsfor Merton’s Scientific Norms", J Acad Ethics, 6, pp. 67-78.

[33]. آزاد ارمکی، تقی، 1376، نظریه‏های جامعه‏شناسی، انتشارات سروش.

[34] Carillo, M.R., Papagni, E. and Capitanio, F., 2007, "Effects of social interactions on scientists' productivity", International Journal of Manpower, 29(3), pp. 263-279.

]35[ جانعلی‏زاده چوب بستی، حیدر، 1378، "تحلیلی بر نظریه‏های اجتماعی توسعه علم و تکنولوژی"، رهیافت، 28، صص. 85-71.

]36[ ودادهیر، اوعلی، فرهود، داریوش، قاضی طباطبایی، محمود و توسلی، غلامعباس، 1387، "معیارهای رفتار اخلاقی در انجام کار عملی"، فصلنامه اخلاق در علوم و  فناوری. 3(3و4)، صص. 12-1.

]37[ ربانی، علی، ربانی، رسول، همتی، رضا، قاضی طباطبایی، محمود و ودادهیر، ابوعلی، 1390، "شیوه­های جدید تولید دانش و علم­ورزی، تاملی جامعه‌شناختی بر تحول معیارهای اخلاقی و سلوک علمی در عرصه علم و فناوری"، فصلنامه اخلاق در علوم و  فناوری، 6(1)، صص. 24-12.

]38[ توکل، محمد و ناصری­راد، محسن، 1388، "دستبرد علمی با تبیینی از جامعه­شناسی علم"، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 4(3و4)، صص. 16-1.

]39[ حميدي، منصورعلي، 1385، "از بازخورد دانش پژوهانه و فرهنگ دانش پژوهي به همه سالاري آموزشي و فرهنگ همه سالاري"، فصلنامه تعليم وتربيت، 85، صص. 64-43.

]40[ عطاران، محمد، سنگری، علی‏اکبر و دهباشی، اکرم، 1389، "نگارش علمی در آموزش عالی:نگاهی به فرایند داوری مقالات علمی پژوهشی"، نامه آموزش عالی، 3(9)، صص. 22-9.

[41] Eisenhart, M., 2002, "The paradox of peer review: Admitting too much or allowing too little?", Research in science education, 32, pp. 241-255.

]42[ لاریجانی، فاضل و نوروزیان، مسعود، 1379، آموزش و پژوهش: ارزیابی دانشمندان و آثار علمی آنان، مجله رهیافت، 21، صص. 104-94.

]43[ خورشیدی، عباس و ملک شاهی‌راد، محمد رضا، 1382، ارزیابی آموزشی، یسطرون.

]44[ امان‏اللهی، علیرضا، 1390، "نامه به سردبیر مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان"، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان. 13(1)، صص. 139-138.

]45[ ادواردز، شرلی و کری، مایکل، 1376، "سنجش عملکرد پژوهشگران"، ترجمه: طاهره ژیلا احمدی، رهیافت، 15، صص. 57-50.

]46[ بازرگان، عباس، 1376، "کیفیت و ارزیابی آن در آموزش عالی: نگاهی به تجربه‏های ملی و بین‏المللی"، رهیافت، 15، صص. 71 -60.

]47[ عباسی، زهره، 1386، "ارزیابی کیفیت طرح‏ها و مقاله‏های پژوهشی منتشر شده: بررسی مروری"، فصلنامه کتاب،71، صص. 28-15.

[48] Hartley, J., 2008, Academic Writing and Publishing: A practical handbook, USA, Routledge.

[49] Powell, R., 2000, "Editorial: writing the scholarly research paper some advice", Liberary and information research, 20(2), pp. 111-113

]50[ منصوریان، یزدان، 1388، "صد ویژگی یک مقاله علمی – پژوهشی خوب"، کتاب ماه کلیات اطلاعات، ارتباطات و دانش‏شناسی، صص. 77-66.

]51[ ارشاد، فرهنگ، قاراخانی، معصومه و میرزایی، سیدآیت الله، 1384، "تحلیل اسناد داوری مقاله‏های مجله جامعه‏شناسی ایران"، مجله جامعه‏شناسی ایران، 6(4)، صص. 33-3.

]52[ قانعی‏راد، محمدامین و قاضی‏پور، فریده، 1381، "عوامل هنجاری و سازمانی مؤثر بر میزان بهره‏وری اعضای هیئت علمی"، فصلنامه پژوهش، 4، صص. 206-167.

[53] European commission, 2008, "European Educational Research Quality Indicators (EERQI)", Project No. 217549.

[54] Gersten, R.F., Compton, L., Coyne, D., Greenwood, M. and Ch. Innocenti, M.S., 2005, "Quality Indicators for Group Experimental and Quasi-Experimental Research in Special Education", Council for Exceptional Children, 71(2), pp. 149-164.

]55[ قانعی‏راد، محمدامین، 1381، "شیوه جدید تولید دانش: ایدئولوژی و واقعیت"، جامعه‏شناسی ایران، 4(3)، صص. 59-28.

]56[ ضرغامی، سعید، 1390، "فلسفه پژوهشی تربیتی: بررسی بنیادهای فلسفی رویکردهای تبیین، فهم و انتقاد و تحلیل نقش و جایگاه هر یک در پژوهش تربیتی"، پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت، 1(1)، صص. 98-75.

]57[ کرسول، جان و پلانوکلارک، ویکی، 1387، روش‏های تحقیق تلفیقی، ترجمه: عباس زارعی و محسن نیازی، انتشارات ثامن الحجج.

]58[ محمدآقایی، مهدی، 1390، "بازشناسی مقوله‏ها و شاخص‏های اقدام‏پژوهش و ارزیابی از میزان انطباق آثار معلمان پژوهنده با این شاخص‏ها"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد.

]59[ ابراهیمی، سعیده، 1387، "پژوهشگاه‏های ایران در علم جهانی؛ بررسی علم سنجانه"، فصلنامه کتاب، 84، صص. 52-34.