نسخه متنی مقاله

استخراج راهکارهای اصلاح نظام ملی نوآوری ايران با تکيه بر مطالعه تطبيقی کشورهای منتخب

اطلاعات مقاله:
نویسندگان:
  • سید سروش  قاضی نوری

    دانشجوي دكتراي مديريت، دانشگاه علامه طباطبائي، تهران، ايران
  • سید سپهر  قاضی نوری

اطلاعات تماس:
  • سید سروش  قاضی نوری

    Affiliation: دانشجوي دكتراي مديريت، دانشگاه علامه طباطبائي، تهران، ايران
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک:
  • سید سپهر  قاضی نوری

    Affiliation:
    آدرس محل کار:
    تلفن محل کار:
    فکس:
    پست الکترونیک: Email@gmail.com
متن:

  مفهوم «نظام ملی نوآوري» به عنوان يک چارچوب مفهومی و ابزار تحليلی فعاليتهای نوآورانه کشورها و جوامع، امروزه مورد قبول و استفاده سازمانهای بين‌المللی مختلف مانند کميسيون اروپا، OECD و UNCTAD است. مقاله حاضر نيز بر روی همين مفهوم بر کشور ايران تمرکز نموده و تلاش دارد با تکيه بر تجارب چند مورد از کشورهای منتخب و موفق، راهکارهای پيشنهادی را برای اصلاح آن ارائه کند.

اين راهکارها به دو دسته تقسيم شده‌اند: نخست اصلاحات نهادی که مستقيم براساس وضعيت کشورهای مورد بررسی استخراج شده‌اند و دوم اصلاحات راهبردی کلان که بر اساس مطالعه ميدانی و نظرخواهی از کارشناسان در قالب تحليل SWOT استخراج شده‌اند و به کل نظام مزبور مربوط می‌شوند. با اين ترتيب در تحقيق حاضر از ابزارهای متنوعی چون مطالعه تطبيقی، مطالعه ميدانی و تحليل SWOT برای استخراج راهکارهای اصلاح نظام ملی نوآوری ايران استفاده شده است.

Institution Mapping of Power Industry as an Example AWT-SEP مطالعه موردی نگاشت نهادی نوآوری در صنعت برق کشور AWT-SEP The present article tries to evaluate various mapping methods in technological management and assess their objective and application utility. Then, considering the concept of sectoral innovation system, the institutional mapping of Iranian power industry is designed for the present situation and due to the existing scientific literature and identified shortcomings in this field, the institutional mapping is suggested for the favorable situation. After defining the page, the time horizon for establishing new institutions in power industry from the viewpoint of experts and managers of this industry is determined. A study of the related literature indicates that there are four categories of mapping: Knowledge mapping, Roadmap, Data mining and Institutional mapping. Generally speaking, we can say that every kind of mapping pursues a special objective and we can; practically, select the appropriate mapping through paying attention to the existing objectives, conditions and facilities. The present article, as a forerunner in studying innovation systems in Iran and with the aim of taking advantage of sectoral studies, has selected the innovation system in power industry and has used the institutional mapping for the purpose of the study. AWT-SEP

  مقاله حاضر پژوهشی پيرامون بررسی روشهای مختلف نگاشت در مديريت فنّاوری مي­باشد که در گام عملياتی آن صنعت برق به عنوان مطالعه موردی بررسی شده است. در اين مقاله کوشش مي­شود، ابتدا با بررسی روشهای مختلف نگاشت و مناسبت کاربرد آنها، نگاشت مناسب صنعت برق انتخاب شود. ادبيات تحقيق مؤيد چهار دسته نگاشت شامل: نگاشت دانش، نگاشت مسير ، نگاشتهای حاصل از داده کاوی و نگاشت نهادی است که هر يک کاربرد خاص خود را دارد. از آن جمله نگاشت نهادی است که از آن برای مطالعه سيستم نوآوری استفاده مي­شود. در مطالعه فوق نگاشت نهادی سيستم نوآوری صنعت برق برای وضع موجود طراحی می ‌ گردد و در نهايت با توجه به ادبيات موجود نگاشت مناسب صنعت پيشنهاد می شود.

AWT-SEP سيد حبيب الله طباطبائيان محمد انتظاری AWT-SEP $Institution Mapping of Power Industry as an Example AWT-SEP مطالعه موردی نگاشت نهادی نوآوری در صنعت برق کشور AWT-SEP The present article tries to evaluate various mapping methods in technological management and assess their objective and application utility. Then, considering the concept of sectoral innovation system, the institutional mapping of Iranian power industry is designed for the present situation and due to the existing scientific literature and identified shortcomings in this field, the institutional mapping is suggested for the favorable situation. After defining the page, the time horizon for establishing new institutions in power industry from the viewpoint of experts and managers of this industry is determined. A study of the related literature indicates that there are four categories of mapping: Knowledge mapping, Roadmap, Data mining and Institutional mapping. Generally speaking, we can say that every kind of mapping pursues a special objective and we can; practically, select the appropriate mapping through paying attention to the existing objectives, conditions and facilities. The present article, as a forerunner in studying innovation systems in Iran and with the aim of taking advantage of sectoral studies, has selected the innovation system in power industry and has used the institutional mapping for the purpose of the study. AWT-SEP

  مقاله حاضر پژوهشی پيرامون بررسی روشهای مختلف نگاشت در مديريت فنّاوری مي­باشد که در گام عملياتی آن صنعت برق به عنوان مطالعه موردی بررسی شده است. در اين مقاله کوشش مي­شود، ابتدا با بررسی روشهای مختلف نگاشت و مناسبت کاربرد آنها، نگاشت مناسب صنعت برق انتخاب شود. ادبيات تحقيق مؤيد چهار دسته نگاشت شامل: نگاشت دانش، نگاشت مسير ، نگاشتهای حاصل از داده کاوی و نگاشت نهادی است که هر يک کاربرد خاص خود را دارد. از آن جمله نگاشت نهادی است که از آن برای مطالعه سيستم نوآوری استفاده مي­شود. در مطالعه فوق نگاشت نهادی سيستم نوآوری صنعت برق برای وضع موجود طراحی می ‌ گردد و در نهايت با توجه به ادبيات موجود نگاشت مناسب صنعت پيشنهاد می شود.

AWT-SEP سيد حبيب الله طباطبائيان محمد انتظاری AWT-SEP AWT-SEP مطالعه موردی نگاشت نهادی نوآوری در صنعت برق کشور AWT-SEP AWT-SEP   مقاله حاضر پژوهشی پيرامون بررسی روشهای مختلف نگاشت در مديريت فنّاوری مي­باشد که در گام عملياتی آن صنعت برق به عنوان مطالعه موردی بررسی شده است. در اين مقاله کوشش مي­شود، ابتدا با بررسی روشهای مختلف نگاشت و مناسبت کاربرد آنها، نگاشت مناسب صنعت برق انتخاب شود. ادبيات تحقيق مؤيد چهار دسته نگاشت شامل: نگاشت دانش، نگاشت مسير ، نگاشتهای حاصل از داده کاوی و نگاشت نهادی است که هر يک کاربرد خاص خود را دارد. از آن جمله نگاشت نهادی است که از آن برای مطالعه سيستم نوآوری استفاده مي­شود. در مطالعه فوق نگاشت نهادی سيستم نوآوری صنعت برق برای وضع موجود طراحی می ‌ گردد و در نهايت با توجه به ادبيات موجود نگاشت مناسب صنعت پيشنهاد می شود. AWT-SEP AWT-SEP نگاشت؛ سيستم بخشی نوآوري؛ نگاشت نهادی نوآوری صنعت برق ايران. AWT-SEP AWT-SEP مطالعه موردی نگاشت نهادی نوآوری در صنعت برق کشور AWT-SEP AWT-SEP   مقاله حاضر پژوهشی پيرامون بررسی روشهای مختلف نگاشت در مديريت فنّاوری مي­باشد که در گام عملياتی آن صنعت برق به عنوان مطالعه موردی بررسی شده است. در اين مقاله کوشش مي­شود، ابتدا با بررسی روشهای مختلف نگاشت و مناسبت کاربرد آنها، نگاشت مناسب صنعت برق انتخاب شود. ادبيات تحقيق مؤيد چهار دسته نگاشت شامل: نگاشت دانش، نگاشت مسير ، نگاشتهای حاصل از داده کاوی و نگاشت نهادی است که هر يک کاربرد خاص خود را دارد. از آن جمله نگاشت نهادی است که از آن برای مطالعه سيستم نوآوری استفاده مي­شود. در مطالعه فوق نگاشت نهادی سيستم نوآوری صنعت برق برای وضع موجود طراحی می ‌ گردد و در نهايت با توجه به ادبيات موجود نگاشت مناسب صنعت پيشنهاد می شود. AWT-SEP AWT-SEP نگاشت؛ سيستم بخشی نوآوري؛ نگاشت نهادی نوآوری صنعت برق ايران. AWT-SEP ________________________________________ فصلنامه علمی-پژوهشي سياست علم و فناوري ________________________________________ سال اول، شماره 1، بهار 1387 مطالعه موردی نگاشت نهادی نوآوری در صنعت برق کشور سيدحبيب‌الله طباطبائيان1؛ محمد انتظاري2 1- استاديار، گروه مديريت صنعتی، دانشکده مديريت وحسابداری، دانشگاه علامه طباطبائي 2- دانش آموخته کارشناسی ارشد مديريت تکنولوژی، دانشگاه علامه طباطبائي چکيده مقاله حاضر پژوهشی پيرامون بررسی روشهای مختلف نگاشت در مديريت فنّاوری می‌باشد که در گام عملياتی آن صنعت برق به عنوان مطالعه موردی بررسی شده است. در اين مقاله کوشش می‌شود، ابتدا با بررسی روشهای مختلف نگاشت و مناسبت کاربرد آنها، نگاشت مناسب صنعت برق انتخاب شود. ادبيات تحقيق مؤيد چهار دسته نگاشت شامل: نگاشت دانش، نگاشت مسير ، نگاشتهای حاصل از داده کاوی و نگاشت نهادی است که هر يک کاربرد خاص خود را دارد. از آن جمله نگاشت نهادی است که از آن برای مطالعه سيستم نوآوری استفاده می‌شود. در مطالعه فوق نگاشت نهادی سيستم نوآوری صنعت برق برای وضع موجود طراحی می‌گردد و در نهايت با توجه به ادبيات موجود نگاشت مناسب صنعت پيشنهاد می شود. کليد واژگان: نگاشت؛ سيستم بخشی نوآوري؛ نگاشت نهادی نوآوری صنعت برق ايران. 1- مقدمه با‌گذشت زمان و افزايش پيچيدگی فنّاوريها، سازمانها برای ايجاد فنّاوريهای جديد با يکديگر همکاری می‌کنند. به طور معمول هر سازمانی با چندين سازمان ديگر مرتبط است، گويی در داخل يک شبکه ارتباطی قرار گرفته است. اين شبکه‌ها در کنار هم صنعت ملی را تشکيل می‌دهند و اين ارتباطات نظام همکاريهای علمی و فنی ناميده می‌شوند. برای بررسی شبکه همکاريهای علمی و فنی و تدوين سياستهايی جهت اطمينان از وجود روابط لازم در بين نهادها و ايجاد ديدگاهی واحد از شبکه، به چارچوب خاصی نياز داريم تا: در وهله اول، فعاليتهای لازم را فهرست کند و در وهله دوم، با مقايسه اين فعاليتها با سازمانها و نهادهای فعال ساير کشورها، به خلأهای موجود پی ببريم. اين چارچوب خاص را در ادبيات علمی نگاشت نهادی می‌نامند. 2- مبانی و مفاهيم نظری تحقيقات و پژوهشهايی که در خصوص نگاشتها در کشورهای مختلف جهان صورت گرفته است را می‌توان به شرح ذيل بيان کرد: 2-1 نگاشت دانش رشد دانش از طريق نيازهای کاربردی هدايت می‌شود و اين رشد حاصل تجربه های مديريتی ، آزمايشها و مطالعات روش شناختی است. دانش براساس الگوی عمومی رشد دانش، توسعه می‌يابد که می‌تواند به صورت فرايند انباشت مداوم در نظر گرفته شود. براساس نظر رايزمن اين فرايند شامل ترکيب دانش در داخل هر کدام از رشته‌های علمی و ما بين رشته‌هاست تا فرصتهای جديد را برای بسط بيشتر دانش ايجاد نمايند. رويکرد نگاشت دانش به ما امکان می‌دهد تا اجزای متفاوت دانش مورد نياز برای مديريت فنّاوری را بدون از دست دادن تخصصی بودنشان با يکديگر ترکيب کنيم. چهار روش مختلف برای نگاشت دانش عبارت‌اند از: نگاشت تاريخی ، نگاشت هم کلمات ، نگاشت شناختی ، نگاشت مفهومی [1]. 2-2 نگاشت مسير نگاشت مسير، نگاهی گسترده به آينده زمينه تحقيقاتی منتخب است که از پندار و دانش جمعی در مورد مشخص‌ترين محرکهای تغيير در آن زمينه تشکيل شده است. نگاشت مسير، بينشها را به هم مرتبط می‌سازد، منابع را از دولت و بخش تجاری جذب می‌کند، تحقيقات را برمی‌انگيزد و پيشرفتها را پايش می‌کند[2]. نگاشت مسير، يک تصــويرسازی از آينــده (به طور معمول 5 ساله) است کــه همه جنبه‌هــای کسب و کــار را دربرمی‌گيرد. شکل 1 اجزای يک نگاشت مسير را نشان می دهد[3]. شکل 1( اجزای عمومی يک نگاشت مسير[3] نگاشت مسير آتی فنّاوری برای نشان دادن زمينه گسترده‌ای برای توسعه و استفاده از فنّاوری استفاده می‌شود. به طور کلی نگاشت مسير فنّاوری، يک بينش يا ديدگاه مورد توافق همگان را در مورد چشم انداز فنّاوری آينده برای تصميم گيرندگان فراهم می‌آورد. فرايند نگاشت مسير روشی برای شناسايی، ارزيابی و انتخاب بديلهای راهبردی فراهم می‌آورد که می‌تواند برای دستيابی به فنّاوری يا هدف تجاری مطلوب مورد استفاده قرار گيرد [2]. 2-3 داده کاوی تحليل فرصتهای فنّاوری روشی برای کاوش اطلاعات مرتبط با فرايند نوآوری فنّاوری می‌باشد. اين رويکرد اعتقادی زير بنايی را منعکس می‌کند به اين ترتيب که: روندهای عمده در تحقيقات فنّاوری می‌تواند از طريق تحليل پيشرفته بانکهای اطلاعاتی اسناد تحقيق و توسعه مشخص گردد؛ سپس چنين روندهايی می‌تواند در ارزيابی تواناييهای بالقوه فنّاوری برای رشد و فرصتهای مربوطه، به کار گرفته شود[4]. در طی فرايند تحليل فرصتهای فنّاوری شش نوع نگاشت رابطه‌ای متفاوت ايجاد می‌گردد که عبارت‌اند از: نگاشت اجزای اصلی ؛ نگاشت کلمات کليدی ؛نگاشت انجمنها ؛ نگاشت نويسنده ؛ نگاشت کشورها ؛ نگاشت منابع [5]. 2-4 نگاشت نهادی نگاشت نهادی يکی از ابزارهای مطالعه سيستم نوآوری می‌باشد. نظام ملی نوآوری مجموعه‌ای است از مؤسسات مجزا که به طور مشترک يا انفرادی به توسعه و انتشار فنّاوريهای جديد کمک می‌کنند؛‌ اين مؤسسات چهارچوبی فراهم می‌کنند که دولتها بتوانند در آن چهارچوب، سياستهايی جهت تأثيرگذاری بر فرايند نوآوری را شکل داده و اجرا کنند[6]. در يک سطح عمومی کارکرد اصلی يا کلی نظامهای نوآوری، تعقيب و انجام فرايندهای نوآوری يا به عبارت ديگر «خلق، اشاعه و بهره‌برداري» از نوآوری‌هاست. بنابراين کارکرد اصلی هر نظام نوآوری توليد، اشاعه و به کارگيری دانش و نوآوری می‌باشد. از نظر ادکويست، عواملی که بر خلق، اشاعه و بهره‌برداری از نوآوريها تأثيرگذار باشند، فعاليتها محسوب می‌شوند؛ به عنوان مثال تحقيق و توسعه (به عنوان ابزاری برای توليد دانش)، يکی از فعاليتهای نظام نوآوری است. تأمين منابع مالی به منظور تجاری سازی دانش نيز يک فعاليت می‌باشد[6]. يکی از رايج‌ترين طبقه‌بنديهايی که از کارکردهای موجود در نظام ملی نوآوری ارائه شده و مبنای مطالعه نظام ملی نوآوری بسياری از کشورها قرار گرفته است، طبقه‌بندی OECDمی‌باشد. براساس اين طبقه‌بندی کارکردهای نظام ملی نوآوری عبارت‌اند از: 1- سياستگذاري؛ 2- تسهيل، هدايت و تأمين منابع مالی تحقيقات و نوآوري؛ 3- تأمين دانش مورد نياز در فرايند نوآوري؛ 4- ارتقای کارآفرينی فنّاوري؛ 5- اشاعه و انتشار فنّاوري؛ 6- توسعه و ارتقای منابع انساني؛ 7- توليد کالاهاو ارائه خدمات[7]. مفهوم نظام بخشی نوآوری ، نگرشی چند بُعدی، يکپارچه و پويا از بخشها فراهم می‌آورد. چنين فرض می‌شود که يک سيستم بخشی، مجموعه‌ای از محصولات و عواملی است که تعاملات بازاری و غير بازاری را در جهت ايجاد، توليد و فروش آن محصولات انجام می‌دهد. يک سيستم بخشی دارای يک پايه دانش، فنّاوريها، وروديها و تقاضای بخصوص و ويژه است. عوامل، افراد و سازمانها با تجمع در سطوح مختلف، و از طريق فرايندهای ارتباطات، تبادل، همکاری، رقابت و فرمان با يکديگر در تعامل‌اند و اين تعاملات به وسيله نهادها و مؤسسات شکل گرفته است. يک سيستم بخشی از طريق تعامل عناصر مختلف با همديگر دستخوش تغيير و تحول می‌شود. رابطه بين نهادهای ملی و سيستمهای بخشی هميشه يک طرفه نيست، يعنی در برخی موارد نهادهای ملی بر متغيرهای بخشی اثر می‌گذارند و گاهی اوقات جهت برعکس است و از سطوح بخشی به سطح ملی حرکت می‌شود[8]. نگاشت نهادی چارچوبی است که با نمايی ساده و جامع وضعيت موجود سيستم نوآوری را نشان می‌دهد و با بررسی آن می‌توان نقايص موجود در اجزا و روابط ميان اجزای سيستم را شناسايی و تحليل نمود؛ سپس در جهت اصلاح اين موارد برنامه‌ريزيهای لازم را انجام داد. در اين روش سعی می‌شود تا با استفاده از پرسشنامه، مصاحبه و بکارگيری منابع ديگر، ميزان و کيفيت روابط موجود ميان نهادها در سيستم نوآوری ترسيم شده و همچنين چگونگی مشارکت ميان بخش خصوصی و دولتی تبيين شود. با استفاده از اين روش تحليلی، نقش نسبی هر کدام از بازيگران فعال در نظام ملی نوآوری همچون دولت،‌ دانشگاهها و مراکز تحقيقاتی و همچنين بنگاههای خصوصی در فرايند نوآوری به دست می‌آيد[7]. به عنوان نمونه در جدول 1 و شکل 2 به ترتيب ماتريس «نهاد- کارکرد» و نگاشت نهادی کشور استراليا ارائه می‌شود[9]. 3- مناسبت کاربرد نگاشتها و انتخاب نگاشت مناسب صنعت برق به طور کلی در مورد کاربرد نگاشتها می‌توان چنين گفت: «هر کدام از انواع نگاشتها هدف خاصی را دنبال می‌کنند و در عمل با توجه به اهداف، وضعيت و امکانات موجود می‌توان نگاشت مناسب را انتخاب نمود».در جدول2 کاربردهای هر کدام از نگاشتها ارائه شده است. به منظور پيش قدمی در مطالعه سيستمهای ملی نوآوری و با انگيزه استفاده از مطالعه بخشی يا صنعتی، سيستم نوآوری صنعت برق به عنوان مطالعه موردی انتخاب می‌گردد واز ابزار نگاشت نهادی برای اين مطالعه استفاده می‌شود. شايان ذکر است در نگاشت نهادی‌ طراحی شده در سطوح مختلف بخشی، ملی و بين‌المللی، کارکردهای هفت گانه سيستم نوآوری در تمام سطوح فوق ثابت می‌باشد ليکن تفاوت در کنشگرانی خواهد بود که در درون هر کدام از اين سطوح فعاليت می‌کنند. همچنين بايد اشاره کرد که در صورت تغيير هدف مطالعه می توان از روشهای ديگر نگاشت برای مطالعه صنعت برق استفاده کرد. 4- مراحل طراحی نگاشت نهادی در صنعت برق 4-1 شناسايی سازمانهای موجود در سطح صنعت برق کشور در مراجعه به اسناد، مدارک و گزارشهای داخلی نهادهای عمده تحقيقات در صنعت برق، کم‌کم افق شناسايی نهادهای مؤثر در فرايـند نوآوری اين صنعت روشن‌تر گرديد و با پيگيريهای مستمر نـهادهای مخـتلف فعـال در زميـنه کارکردهای هفـت گانه نظـام نوآوری مورد شناسايی قرار گرفت. 4-2 شناخت روابط ميان بنگاهی بين نهادهای موجود در صنعت برق در اين بخش، تلاش شد تا ضمن شناسايی و بررسی تعاملات موجود ميان نهادهای مختلف صنعت برق با توجه به کارکرد اصلی شان در سيستم نوآوری اين صنعت، نقاط ضعف، کاستيها و گسستگيها در اين زمينه، مشخص شود. 4-3 تهيه ماتريس نهاد-کارکرد برای وضع موجود صنعت با توجه به اطلاعات جمع آوری شده در مراحل قبل می توان ماتريس نهاد ـ کارکرد صنعت برق را تهيه کرد. در اين ماتريس همان طور که از نامش پيداست دو عامل ، نهادهای مختلف در صنعت برق و کارکرد های شناسايی شده بر اساس ادبيات نظام نوآوری در کنار هم آمده اند(جدول 4). جدول 1) ماتريس «نهاد- کارکرد» نظام ملی نوآوری استراليا [9] غيره تأمين بودجه شرکتهای مبتنی برفنّاوري ارتقای کارآفرينی فنّاوری ... ايجاد ظرفيت نوآوری در شرکتها بهبود توان کلی جذب فنّاوري بهبود کسب و تطابق با فنّاوري انتشار فنّاوری ... ارتقای نيروی انساني حمايت از حوزه های خاص تحقيقاتي حمايت ازتحقيقات در نهادهای تجاري حمايت از نهادهای انجام دهنده تحقيقات تأمين بودجه تحقيق و توسعه ... کاربردي پيش رقابتي بنيادي انجام تحقيق و توسعه ... سياستگذاری فنّاوری و نوآوري کارکردها نهادها * کابينه * هيأتهای مشورتي سازمان مالکيت صنعتی استراليا * * * توسعه برنامه ها و سياستها * ـ برنامه‌های بهبود تجاري * * ـ هيأت تحقيق و توسعه صنعت * * R&D شروع * * صندوق سرمايه گذاری نوآوري * * * * R&D تخفيف مالياتي * * * * * * * * * * برنامه مراکز تحقيقاتی مشترک * * گروه فنّاوری استراليا * صندوق های توسعه ائتلافي * * * مراکز توسعه فنّاوري * * * سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی کشور * * * مؤسسه علوم دريايی استراليا * * * سازمان علوم و فنّاوری هسته‌ای استراليا * * * سازمان علوم و فنّاوری دفاعي * * * * * * بخش انرژی و صنايع ابتدايي * * * * * ـ شرکتهای تحقيق و توسعه روستايي * * * ـ سازمان بررسی زمين شناختی استراليا * * شورای ملی تحقيقات پزشکی و بهداشتي * * شورای تحقيقات استراليا * * سازمانهای پژوهشی دولت ايالتي * * * * * * دانشگاهها * * * * * پارکهای علمی و فنّاوري * * انجمنهای صنعتي شبکه های تجاري * * * شرکتهای اجرا کننده تحقيق و توسعه * * * سازمانهای پژوهشی غير انتفاعی خصوصي شکل 2) نگاشت نهادی نظام ملی نوآوری استراليا 9 جدول2) کاربرد انواع روشهای نگاشت انواع نگاشتها کمکها و کاربردها نگاشت دانش 1- تعريف برنامه‌های تحقيقاتی با هدف پر کردن شکافهای موجود در دانش و فنّاوری فعلی. 2- تصميم گيری در مورد فعاليتهای مرتبط با فنّاوری. 3- طراحی ساختارهای مبتنی بر دانش با انگيزه دسترسی سريع و راحت به دانش خاص. 4- برنامه‌ريزی آموزشی بر اساس تغييرات محتوای دانش در يک رشته علمی معين. نگاشت مسير ارائه بينش و ديدگاه مشترک در مورد کسب و کار در طی زمان در زمينه فرايندهای مشتری مداری ؛ خلق محصول ؛ مديريت افراد و فنّاوری نگاشتهای حاصل از داده کاوي ارائه اطلاعات مفيدی در مورد چشم انداز نوآوريهای ويژه فنّاوری با دو هدف زير: 1- نگاشت اطلاعات اصلی حاصل از مجموعه های بزرگ چکيده موضوعات مورد علاقه. 2- يک شاخص ترسيمی که اطلاعات حاصل از چنين مجموعه چکيده را با اطلاعات خارجی ترکيب می‌کند. نگاشت نهادي به بررسی و مطالعه سيستم نوآوری پرداخته می‌شود، ميزان و کيفيت روابط موجود ميان نهادها در نظام نوآوری ترسيم و چگونگی مشارکت ميان بخش خصوصی و دولتی تبيين می شود و ضمناً نقش نسبی هر کدام از بازيگران فعال در سيستم نوآوری به دست می آيد. 4-4 تهيه نگاشت نهادی برای وضع موجود صنعت در اين مرحله با توجه به اطلاعات ماتريس نهاد ـ کارکرد و اطلاعات جمع آوری شده، نگاشت نهادی صنعت برق ترسيم می‌گردد. 4-5 نظرخواهی در خصوص نگاشت تهيه شده اعتقاد بر اين است اگر متخصصان، مديران، سياستگذاران و خلاصه ذينفعان در تهيه يک نگاشت مشارکت داشته و نظرات آنها اعمال گردد، در نهايت التزام عملی آنها بيشتر خواهد بود و در واقع اخذ نظرات صاحبنظران ضمانت اجرايی و توجه به هر نگاشتی می باشد. برای اخذ ضمانت عملی نگاشت نهادی صنعت برق نظرات تنی چند از صاحبنظران اخذ گرديد که برخی از موارد ذکر شده به شرح زير می باشد: - تجزيه و تحليل منابع مالی مرتبط با توسعه فنّاوری و نوآوری در صنعت برق. - اهميت حياتی سياستگذاری توسعه علم و فنّاوری در صنعت برق. - ميزان تکامل نظام حمايت از مالکيت معنوی به عنوان بستر توسعه صنعت و کشور. - موضوع تجاری سازی نتايج تحقيقات در صنعت برق و.... در جدول 3 و شکل 3 ماحصل مرحله طراحی نگاشت نهادی صنعت برق آمده است و در نگاشت نهادی فوق نظر صاحبنظران صنعت نيز گنجانده شده است . شايان ذکر است نهادهايی که به تازگی شکل گرفته اند و هنوز ارتباطات کاملی با بقيه اعضای سيستم نوآوری برقرار نکرده‌اند، به شکل بيضی نشان داده شده اند. 5- شناسايی خلأهای موجود در صنعت برق در مطالعه ادبيات سيستم نوآوری، کارکردهای اصلی نظام نوآوری و زير کارکردهای آن شناسايی گرديد. در ادامه لازم است به منظور کشف خلأهای موجود در سيستم نوآوری صنعت برق ماتريس «نهاد ـ کارکردها» با دقت بيشتری بررسی شود و ماحصل کار تحت عنوان ماتريس «کارکردها ـ مسئوليتها» نامگذاری گردد. در اين ماتريس در مؤلفه‌های افقی کليه کارکردها و زيرکارکردهای مربوطه در نظر گرفته می‌شود و در مؤلفه‌های عمودی، ‌مسؤوليتهای اجرايی کارکردهای فوق در چند سطح سياستگذار کارکرد، مجری کارکرد، ناظر بر کارکرد، مشاور يا مطالعه کننده کارکرد و حمايت کننده مالی کارکرد بررسی می‌شود. نمونه کامل اين ماتريس به شرح جدول 4 می‌باشد. 6- تعيين افق زمانی ايجاد نهادهای جديد در صنعت برق با عنايت به نگاه عميقی که به سيستم نوآوری صنعت برق صورت گرفت، نبود برخی از نهادها از جمله نهادهايی در کارکرد سياستگذاری (شامل شورای عالی فنّاوری، شورای بخشی و شرکتی فنّاوری و نهاد مطالعات فنّاوری)، در کارکرد تأمين دانش (واحدهای تحقيق وتوسعه ومراکز انتقال فنّاوری)، درکارکرد تأمين وتسهيل تحقيقات (صندوقهای سرمايه‌گذاری مخاطره پذير، آزمايشگاههای مرجع برق، نهادهای حمايت از مالکيت فکری و شرکتهای خدمات جدول3) ماتريس نگاشت نهادی صنعت برق ايران توليد کالا و خدمات توسعه نيروی انساني ارتقای کارآفريني انتشار فنّاوري R&D تسهيل نوآوري سياستگذاري کارکردها نهادها * * * متن * * * پژوهشگاه نيرو * وزارت نيرو * معاونت امور تحقيقات و منابع انسانی وزارت نيرو * توانير * شورای تحقيقات برق * دبيرخانه شورای استاندارد * دفتر استاندارد * دبيرخانه بند الف ماده 102 * دبيرخانه ماده 68 برنامه سوم توسعه * کميته‌های تحقيقاتي * معاونت اشتغال وزارت نيرو * شرکتهای پيمانکار عمومي * * شرکتهای مهندسی مشاور * مؤسسه آموزش عالی علمی ـ کاربردي * دانشکده صنعت آب و برق * آموزشکده فنی خوزستان * مؤسسه تحقيقات و آموزش مديريت * شرکتهای صنعتی و خدماتي * شرکتهای برق منطقه‌اي * شرکتهای وابسته به توانير * معاونت توسعه و امور اقتصادی توانير * دفتر تحقيقات و توسعه فنّاوري وزارت نيرو فنی و مهندسی)، درکارکرد انتشار فنّاوری (مرکز تخصصی اطلاع رسانی فنّاوری، نهاد مشاوره مديريتی ومراکز نمايشگاهی و فن‌بازارها) و در کارکرد ارتقای کارآفرينی و توليد کالا و خدمات (شرکتهای کوچک و متوسط فنّاوری محور و انکوباتورها) آشکار گرديد. در اين مرحله از تحقيق برای رسيدن به دستاوردهای عملی وکاربردی، نظر کارشناسان دفتر تحقيقات و فنّاوری وزارت نيرو و دفتر هماهنگی پژوهشها و ارتباطات علمی توانير و کارشناسان دفتر دانش فنی معاونت مطالعات فنّاوری متن و کارشناسان معاونت تحقيقات و برنامه‌ريزی شرکت برق منطقه‌ای تهران درباره اهميت يا افق زمانی تشکيل نهادهايی که نبود آنها احساس می‌شد، اخذ گرديد. نتايج تجزيه و تحليل پرسشنامه های تکميل شده به شرح جدول5 و شکل 4 است. با توجه به شکل 4، براساس نظرات نخبگان صنعت بايد نهاد مطالعات فنّاوری، واحدهای تحقيق وتوسعه درکليه شرکتهای صنعت برق، مراکز انتقال فنّاوری، صندوقهای سرمايه‌گذاری مخاطره پذير، آزمايشگاههای مرجع برق در کوتاه مدت و شورای عالی فنّاوری وزارت نيرو، کميته‌های فنّاوری شرکتها، نهاد حفاظت از حقوق مالکيت فکری و شرکتهای خدمات فنی و مهندسی در ميان مدت و کميته‌های فنّاوری بخشی، مرکز تخصصی اطلاع رسانی فنّاوری، نهاد مشاوره مديريتی، شرکتهای کوچک و متوسط فنّاوری محور، مراکز حمايت از کارآفرينی (انکوباتورها) و مراکز نمايشگاهی و فن بازارها در بلند مدت تشکيل گردند. 7- نتيجه‌گيري می‌توان نقاط ضعف ساختار کنونی صنعت برق را از منظر نهادهای تأثيرگذار بر فنّاوری به شرح ذيل جمعبندی کرد: 1- سياستهای تحقيقات وفنّاوری در صنعت برق تدوين نشده است. 2- نظارت بر پروژه های تحقيقاتی بسيار سطحی و نا دقيق است. 3- اولويتهای انتقال فنّاوری از خارج تعيين نگرديده است. 4- شورای استاندارد نقش اصلی خود را ايفا نمی‌کند و اين نقيصه از عدم وجود راهکار توسعه فنّاوری صنعت برق ناشی می‌شود. 5- سياستهايی در حمايت از حقوق مالکيت معنوی وضع و نهادی برای امور اجرايی آن در صنعت برق ايجاد نشده است. 6- مخفی سازی دانش و اطلاعات به عدم انتشار فنّاوری منجر می‌شود و نهادی به عنوان واسطه به منظور انتقال دانش فنی در داخل صنعت وجود ندارد. وزارت علوم , تحقيقات و فنّاوري شورای عالی انقلاب فرهنگي سازمان پژوهشهای علمی و صنعتي وزارت صنايع و معادن سياستگذاري دفتر فنّاوريهای رياست جمهوري سازمان گسترش و نوسازی وزارت صنايع ومعادن مؤسسه استاندارد وتحقيقات صنعتی سازمان ثبت اسناد و املاک تامين مالی وتسهيل نوآوري تحقيق و توسعه انتشار فنّاوري شهرک علمی تحقيقاتی اصفهان مجتمع عصر انقلاب پاک فنّاوری پرديس ارتقاء کارآفريني وزارت علوم ,تحقيقات و فنّاوري دانشگاه آزاد اسلامی توسعه منابع انساني توليد کالا و خدمات جدول 4) ماتريس کارکرد ـ مسئوليتهای کارکرد تأمين دانش فني کارکرد مسئوليت تحقيق و توسعه مهندسی معکوس انتقال فنّاوری از خارج سياستگذار شورای تحقيقات برق معاونت توسعه و امور اقتصادی توانير وجودندارد وزارت نيرو – توانير مجري پژوهشگاه نيرو- متن کميته‌های تحقيقاتی پژوهشگاه نيرو- متن کميته‌های تحقيقاتي شرکتهای توليدي شرکتهای مديريت پروژه ناظر معاونت توسعه و امور اقتصادی توانير وجود ندارد توانير مشاور يا مطالعه کننده وجود ندارد تأمين مالي توانير – صندوقهای مالي توانير – صندوقهای مالي وزارت نيرو – توانير 7- شرکتهای کوچک و متوسط مبتنی بر فنّاوريهای پيشرفته نقشی در توسعه فنّاوری در صنعت برق ندارند. 8- عدم حمايت از کارآفرينی و نبود مراکزی بدين منظور، باعث دلسرد شدن کارآفرينان و عدم مخاطره پذيری آنان در سرمايه‌گذاری برای فنّاوريهای پيشرفته شده است. جدول 5) درجه اهميت ايجاد نهادها از ديدگاه خبرگان براساس در صد فراوانی و شاخص ميانگين فريدمن شاخص ميانگين خيلی کم کم متوسط زياد خيلی زياد درجه اهميت نهاد 11/8 … 20% 20% 10% 50% 1- شورای عالی فنّاوری وزارت نيرو 94/6 … 20% 20% 30% 30% 2- کميته‌های فنّاوری بخشی 17/8 … … 20% 50% 30% 3- کميته‌های فنّاوری شرکتها 61/9 … … 10% 30% 60% 4- نهاد مطالعات فنّاوری 28/10 … … 10% 30% 60% 5- واحدهای تحقيق وتوسعه درکليه شرکتهای صنعت برق 28/10 … … … 40% 60% 6- مراکز انتقال فنّاوري 78/9 … … 10% 30% 60% 7- صندوقهای سرمايه‌گذاری مخاطره پذير 33/10 … … 10% 10% 80% 8- آزمايشگاههای مرجع برق 22/7 … … 20% 50% 30% 9- نهاد حفاظت از حقوق مالکيت معنوی 94/8 … … 20% 40% 40% 10- شرکتهای خدمات فنی و مهندسي 28/6 … … 30% 60% 10% 11- مرکز تخصصی اطلاع رسانی فنّاوري 5/5 … … 50% 30% 20% 12- نهاد مشاوره مديريتی 83/4 … … 56% 33% 11% 13- شرکتهای کوچک و متوسط فنّاوری محور 94/6 … 10% 20% 40% 30% 14- مراکز حمايت از کارآفرينی ( انکوباتورها( 78/6 … … 20% 70% 10% 15- مراکز نمايشگاهی و فن بازارها 9- برنامه‌ريزيهای آموزشی دانشگاهها حتی در صورت وجود بر اساس آينده‌نگری و نيازهای راهبردی صنعت صورت نمی‌گيرد. سه راهکار کلی برای حل تدريجی اين مشکل پيشنهاد می‌شود: يکی از اولين اقدامات ايجاد فرهنگ نوآوری در صنعت است که ترويج اين فرهنگ از طريق آموزش و ارائه روشهای مؤثر برای نوآوری امکانپذير خواهد شد؛ راهکار دوم, ايجاد زير ساختهای لازم به منظور نوآوری می‌باشد. ايجاد مراکز مطالعه فنّاوري؛ ايجاد ساختار قانونی مناسب به منظور نوآوري؛ ساده سازی قوانين و فرايند ثبت اختراع؛ حمايت از تجاری سازی تحقيقات؛ شبکه‌سازي؛ تقويت ارتباط بين مراکز تحقيقاتی و دانشگاهها؛ تشويق و حمايت از تحقيقات بخش خصوصی و اطلاع رسانی از جمله اقداماتی است که در اين زمينه می‌توان انجام داد. راهکار سوم, ساختارمند نمودن انتقال فنّاوری است که از طريق افزايش انتشار فنّاوري؛ حمايت از تحقيقات در کنار انتشار فنّاوري؛ افزايش قدرت جذب فنّاوريهای جديد و دانش فنی، و انتقال فنّاوری در داخل امکانپذير خواهد شد. اکنون با فرض رفع کاستيهای شناسايی شده، می‌توان نگاشت نهادی وضع مطلوب صنعت را با در نظر گرفتن سه نوع تعامل سياستگذاری (نظارت)، فنی (علمی) و تأمين مالی ارائه کرد (شکل 5) مراجع 1 Gaynor, G.; Handbook of Technology Management ; McGraw - Hill, Chapter 13, 1996. 2 Kurokawa, S., Meyer, J.; An Overview of Technology Road mapping ;February, Available by : www.lebow.drexel.edu/ kurokawa/ MOT/ 2 nd-Forecast/ Roadmap for TRI.pdf . 3 Muller, G.; Roadmapping ;Novermber, Avilable by : http://www.extra .research .philips. com /natlab/sysarch/. 4 Zhu, D., Porter, A. L.; Cunningham, S. C., Carlisie, J. Nayak, A. N.; «A Process for Mining Science and Technology Documents Databases, Illustrated for the Case of “Knowledge Discovery and Data Mining» ; Technology Policy and Assessment Center, Georgia Institute of Technology, Atlanta, GA 30332-0205, 5 Zhu, D., Porter, A. L.; Technology Mapping for Management of Technology --- automated Extraction and Visualization of Information from bibliographic sources. 6 Edquist, C.; Systems of Innovation_An Account of the State of The Art ; Fagerberg, Jan (ed.), “Understanding Innovation” , Oxfoed University Press, Oxford; 7 OECD, ; Managing National Systems ; Organization for Economic Cooperations and Development; 1999 8 Balzat, M. ; The Theorical Basis and the Empirical Treatment of National Innovation Systems ; University of Augsburg, Institute for Economics; 2002. 9 “Institutional Mapping of Australia’s System of Innovation _ First Step” ; Preliminary Draft, December, 1997; Available by: s:datapoltwebnew-webaus-map.doc.

رفرانس :

[1] OECD; “Innovation and economic performance”; Internal working document

[2] Freeman, C.; “Technology policy and economic performance: Lessons from Japan”; Printer, London; 1987.

[3] Lundvall, B.; “National systems of innovation: Towards a theory of innovation and interactive learning”; Printer, London; 1992.

[4] Nelson, R.; “National innovation systems, A comparative study”; Oxford university press, Oxford; 1993.

 [5] Metcalfe, S.; “The economic foundation of technology policy: Equilibrium and evolutionary perspectives”; Handbook of the economics of innovation and technological change, Blackwell publishers, Cambridge; 1995.

[6] Niosi, J.; “National systems of innovations are X-efficient and X-effective, Why some are sallow learners”; Research Policy;2002; 31, 291-302.

[7] مرکز تکنولوژي نيرو(متن)، "طراحي شبکه تکنولوژي در صنعت برق ايران"؛ 1382؛

[8] Chang, P., Shih, H.; “The innovation systems of Taiwan and China: A comparative analysis”; Technovation; 2004; 24, 529-539.

[9] Nasierowski, W. & Arcelus, F.J.; “On the efficiency of national innovation systems”;  Socio-Economic Planning Sciences; 2003; 37, 215-234.

[10] قاضي نوري، سيد سپهر، "گزارش طرح مؤلفه‌هاي نهادها، زيرساختها و مديريت توسعه فنّاوري در نظام توسعه فنّاوري کشور"، معاونت فنّاوري وزارت علوم تحقيقات و فنّاوري، تهران؛ 1382.

[11] Orstavik, F.& Nas, S.O.; “Institutional mapping of the Norwegian national system of innovation”; STEP group, Oslo; 1998.

[12] راش، ه. و همکاران، " برنامه‌ريزي استراتژيک مؤسسات تحقيق و تکنولوژي، رويکرد تطبيقي"، انتشارات مؤسسه آموزشي و تحقيقاتي صنايع دفاعي، تهران؛ ‌1379.

[13] Dyson, R.; “Strategic development and SWOT analysis at the university of Warwick”; European Journal of Operational Research; 2004; 152, 631-640.

[14] Hernesniemi, H.; “Evaluation of Estonian innovation system”; The Phare program; 2000.

[15] Ghazinoory, s. & Ghazinoori,S. “Developing Iran’s government strategies for strengthrning the national system of innovation using SWOT analysis” , Science and puplic policy, 2006, 33, 529-540.