فهرست مقالات فروردین, سال 1397,دوره10 شماره 1 XML
نویسندگان: غلامعلی منتظر(*)
کلیدواژه ها:
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 139
: 14
: 101
مهمان سردبیر به مناسبت دهمین سالگرد انتشار فصلنامهمعلوم است که نمیشود با کدام مقاله کدام محقق مگر کاری در سیاستگذاری علم میشود که مجلهای برای آن چاپ کنیم زمستان بود مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور با پیشنهاد انتشار مجلهای با موضوع سیاستگذاری و برنامهریزی در زمینههای علم و فناوری مواجه بود به رغم عمر نسبتا دیرپای مرکز که با اندیشه مرحوم احسان نراقی در اوایل دهه در قالب مجموعههایی به هم پیوسته در زمینه تمل بر وجوه تحقیقات علمی آموزش عالی و خدمات پژوهشی شکل گرفته بود و بعد انفکاک و تسیس مرکز تحقیقات علمی کشور به تسی از نهادی مشابه در فرانسه در سال زمان زیادی از ورود مرکز به سیاستپژوهی نگذشته بود آن هم به همت آیندهاندیش نامی علمی رضا منصوری که در ابتدای دهه واژه سیاست را به نام مرکز افزود تقریبا در هیچ دانشگاهی رشتهای برای حوزه علم و فناوری نداشتیم و حداکثر کسانی در رشته مدیریت تکنولوژی تحصیل میکردند در این وانفسا به همت دوستان عزیزم شاپور اعتماد و آریا الستی تلاشی آغاز شده بود تا زمینههای مختلف سیاستپژوهی در مرکز سامان یابد تشکیل گروههای فلسفه علم آیندهاندیشی علم اقتصاد علم ترویج علم و سیاست علم حاصل این تلاش بود لیکن استعداد اندیشگانی این گروهها به شدت محدود بود که هم موضوع برای جامعه علمی به شدت بدیع بود و هم پژوهشگران آن به غایت معدود این همه بضاعت کشور بود در حوزه سیاستگذاری علمبا این اوصاف جوانی همت کرده بود که مجلهای علمی در این زمینه منتشر کند سید سپهر قاضینوری او که تحصیلاتش ارتباط وثیقی با موضوع نداشت پس از پایان دوره دکتری تمرکز فعالیتهای خود را در این مسیر قرار داده بود و سیاستپژوهی خوشآتیه مینمود و البته تجارب بعدی و تلاشهای فردیاش در طی این یک دهه او را به موفقترین سیاستپژوه علم و فناوری در ایران بدل کردخلاصه همه بحثهای شورای پژوهشی مرکز درباره انتشار نشریه همان چند جملهای بود که در مطلع این عریضه آوردم واقعا نمیشد با این اذهان خالی پای در این راه گذارد اما موضوع وجه دیگری هم داشت تیشه برداشتن در راهی که سفتن سنگهایش راه را بر دیگران سهل مینمود افقهای ناگشوده را مینمایاند و خود مشوقی بود بر حرکت اجتماع جوان علمی در سیاستگذاری علم و فناوری همینها هم سبب شد که با همت عالی دکتر قاضینوری در کسوت سردبیری و پشتیبانی شایسته مدیران مرکز نشریه پا گرفت و از سال نخستین شماره فصلنامه سیاست علم و فناوری پا به جهان ارتباطات علمی نهاد هنوز به یاد دارم برای طراحی نشان لوگو نشریه چه قصهها داشتیم یا در تجهیز منابع انسانی و تمین اتاق نشریه چه راهها که نرفتیم که خود مجالی دیگر برای وصفش میطلبد و البته خدا را سپاس که طی یک دهه مجله توانسته با انتشار منظم شماره و با بیش از مقاله نقشی بسزا در ارتقا مراودات اندیشگانی میان متفکران سیاستپژوهی علم و فناوری در ایران داشته باشد حضور نشریه در نمایهنامههای ارزشمند ملی چون پایگاه مجلات علمیپژوهشی و و کسب رتبه برتر مجلات پژوهشی به لحاظ ضریب تثیر سبب اقبال به آن در میان پژوهشگران جوان این عرصه شده و همین افقی روشنتر را پیشرو میگذاردتوجه به مسائل واقعی تمل بر مشکلات گریبانگیر نظام علم و فناوری در کشور سرمقالههای جذاب و نامه نویسندگان از جمله وجوه ممیزه نشریه است که بر احترام آن در میان نونشریههای دیگر افزوده است هر چند گمانم این است که در دهه دوم حیات خود لازم است به وجوه کمتر پرداختهشده در سیاستپژوهی علم و فناوری همچون فلسفه فناوری ترویج علم و اقتصاد نوآوری توجه بیشتری کند تصورم این است که در گام اول اختصاص ویژهنامهای در هر سال به یکی از این مقولهها سببساز عطف توجه اندیشمندان به آنها خواهد شد همچنان که معتقدم تلاش بیشتر بر ارتقا زبان فارسی به عنوان زبان علم جهان اسلام که خودش موضوع جذابی برای پرداختن نشریه به آن است و تعامل بهتر نشریه با همتایان خارجی خود به تعمیق مناسبات بیننشریهای و به تبع آن بین اجتماعات علمی در داخل و خارج منجر و صد البته نوآوریهای فناورانه در نشریه همچون استفاده از رسانههای جدید مثلا افزودن پروندههای مکمل شنیداری یا اسلایدهای پاورپوینت به هر مقاله بی گمان خوانشپذیری آن را در میان مخاطبان افزون و بر قدر آن خواهد افزودبه هر روی بسیار امیدوارم نشریه به کمک نویسندگان آگاه و خوانندگان مشتاق روزبهروز نوجوتر و پیشروتر از گذشته باشدتا باد چنین بادا دکتر غلامعلی منتظرعضو هیت تحریریه فصلنامه
نویسندگان: حسین حیرانی, ناصر باقري مقدم, سيدحسن قدسي پور, علی وطنی, سید حبیب اله طباطبائیان
کلیدواژه ها: مشكلات سيستمي، تحليل نظام نوآوري فناورانه، عوامل زمينه‌اي، ذخيره‌سازي زيرزميني گاز، مدل‌سازي معادلات
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 232
: 1
: 164
روزافزون بودن سهم گاز طبیعی در سبد منابع تمین انرژی و نیز جایگاه ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گاز جهان اهمیت مدیریت تولید و مصرف گاز را امری بدیهی میسازد و در این زمینه فناوری ذخیرهسازی زیرزمینی گاز به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت منابع گازی میتواند نقش مهمی در آینده صنعت گاز کشور ایفا کند این در حالی است که روند رشد دستیابی به فناوریهای این حوزه در سالهای اخیر متوقف شده است به منظور تحلیل و برنامهریزی روند توسعه این فناوری نخستین گام ریشهیابی و تحلیل مشکلات و موانع موجود در این مسیر است این مقاله تلاش کرده با استفاده از رویکرد نظام نوآوری فناورانه چارچوبی برای تحلیل مشکلات و موانع منجر به توقف فرآیند توسعه فناوری مذکور در کشور ارائه دهد همچنین نقش مشکلات برونسیستمی و زمینهای در این خصوص مورد بررسی قرار گرفته و رابطه بین مشکلات زمینهای ساختاری و کارکردی نظام نوآوری فناورانه ذخیرهسازی زیرزمینی گاز از طریق مدلسازی معادلات ساختاری تحلیل شده است یافتهها مید آن است که عوامل زمینهای از طریق اثرگذاری بر ساختار نظام نوآوری فناورانه به طور مستقیم و غیرمستقیم نقشی مهم و اثرگذار بر مشکلات کارکردی موجود در نظام پیرامون این فناوری دارند تا جایی که شدت اثر این عوامل در بروز مشکلات موجود حتی از شدت اثر عوامل ساختاری داخل خود نظام نوآوری مذکور هم بیشتر است
نویسندگان: جواد سلطان زاده, مهدی الیاسی , محمد صادق خیاطیان یزدی, اسماعیل قادری فر, حجت رضایی صوفی
کلیدواژه ها: سياست نوآوري، همكاري تحقيق‌وتوسعه، حمايت‌هاي دولتي، همسان‌سازي بر اساس نمره گرايش
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 229
: 3
: 139
یکی از ابزارهایی که فرآیند خلق نوآوری و محصولاتخدمات جدید را تسریع میکند همکاریهای تحقیقوتوسعه است در پیشینه موضوع این فرآیند در دو سطح افقی و عمودی قابل ردیابی است بررسی تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که حمایتهای دولت نقش ویژهای در ارتقا سطح این همکاریها دارد در این پژوهش به منظور تحلیل این فرضیه از دادههای مربوط به شرکت دانشبنیان فعال در بازار ایران که درصد آنها از حمایتهای دولتی برخوردار شده بودند استفاده شد دادههای موجود مربوط به نوع همکاری در سالهای و بوده و فرضیه مورد نظر نیز اثربخشی حمایتهای دولتی بر روی ارتقا سطح همکاری این شرکتها در سال بود پس از تیید روایی و پایایی دادهها از روش همسانسازی بر اساس نمره گرایش برای بررسی فرضیات مدل استفاده شد یافتهها نشان دادند که حمایتهای دولتی در قالب یارانههای تحقیقوتوسعه بر هر دو همکاریهای سطوح عمودی و افقی تثیر معنادار داشته است اما در بررسی نوع همکاریهای هر سطح مشخص شد که بیشترین سطح تثیرگذاری به همکاری علمیدانشگاهی تعلق داشته و پس از آن به ترتیب همکاری داخلی همکاری با مشاوران و همکاری با تمینکنندگان بیشترین سطح اثرپذیری از این حمایتها را داشتهاند
نویسندگان: بهروز شاهمرادی(*) , مژگان سمندرعلی اشتهاردی
کلیدواژه ها: پيچيدگي اقتصادي، رقابت‌پذيري فناورانه، تنوع و فراگيري، كشورهاي سند چشم‌انداز 1404
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 209
:
: 87
این پژوهش جایگاه رقابتپذیری فناورانه ایران را در مقایسه با کشورهای مدنظر سند چشمانداز طی دوره دهساله تا بررسی و تلاش کرده به این سال پاسخ دهد که کشور از لحاظ رقابتپذیری محصولات فناورانه در مقایسه با کشورهای منطقه در چه وضعیتی قرار دارد و رقبا اصلی آن چه کشورهایی هستند در این راستا از رویکرد پیچیدگی اقتصادی استفاده شد یافتههای این پژوهش حاکی است که با توجه به کدهای چهاررقمی سامانه هماهنگشده در سال دو محصول میله پروفیل و مفتول از روی و مومهای مصنوعی و مومهای آماده محصولات دارای بیشترین پیچیدگی هستند که کشور در تولید آنها دارای قدرت رقابتی است و در عین حال هیچ رقیبی هم از منطقه برای کشور در این دو محصول وجود ندارد با گروهبندی کشورها از لحاظ پیچیدگی اقتصادی در چهار گروه ایران در پائینترین گروه قرار میگیرد و با گروهبندی محصولات از لحاظ پیچیدگی اقتصادی به چهار گروه بیشتر محصولات رقابتی کشور در دومین گروه پائینی جای میگیرند یافتهها مید آن است که هر چند فلسطین اشغالی دارای بیشترین پیچیدگی اقتصادی و بیشترین تنوع محصولات پیچیده در منطقه است اما رقیب اصلی محصولات فناورانه رقابتی ایران محسوب نمیشود این در حالی است که ایران بیشترین اشتراک فناورانه را با کشورهای مصر و ترکیه داشته و این کشورها رقبا اصلی ایران در منطقه محسوب میشوند
نویسندگان: حسن دانایی فرد(*)
کلیدواژه ها: كاربردي نبودن دانش دانشگاهي، ساخت اجتماعي دانش، ماهيت اعتباري، ساخت اجتماعي كاربست دانش، اعتباري بود
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 203
:
: 101
دانش تولیدی در حوزه علوم انسانی و اجتماعی امری اعتباری است زیرا فرآیند هرمنوتیک دوگانه یافتن قوانین لایتغیر در امور انسانی و اجتماعی را بسیار دشوار میسازد پژوهشهای انجامشده متعدد با رد جهانشمولی دانش تولیدی در عرصههای انسانی و اجتماعی و طرح بسترمندی چنین دانشی مهر تییدی بر ساخت اجتماعی دانش یا اعتباری بودن آن زدهاند اگر چه پژوهشهایی در باب صبغه ساخت اجتماعی و اعتباری دانش انجام شده ولی چندان به ساخت اجتماعی کاربست دانش یا اعتباری بودن استفاده از دانش توجه نشده است این نظریه مدعی است اگر چه دانشگاهها و مراکز پژوهشی در تولید دانش و بعضا بهرهبرداری از آن نقش ایفا میکنند ولی مقصر اصلی عدم کاربست دانش آکادمیک صرفا این محافل علمی نیستند نویسنده امیدوار است با پذیرش این نظریه سیاق گفتاری دانشپژوهان و خطمشیگذاران ملی در باب استفاده نکردن از دانش تولیدی دانشگاهی اثربخش در ایران قدری متحول شود
نویسندگان: ابراهيم سوزنچي كاشاني(*) , سینا کامجو باقری, علی انواری
کلیدواژه ها: رشد بنگاه‌ها، توانمندي فناوري، رشد سريع، راهبرد تنوع
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 78
:
: 40
در این مقاله دو مسئله اساسی پیشروی محققان قرار داشته است اول بررسی رابطه میان رشد شرکتها و رشد توانمندیهای فناوری و دوم پیدا کردن ویژگیهای شرکتهای با رشد سریع و اینکه توانمندیها چه تثیری در رشد سریع آنها دارند مطالعه موردی شرکت دانشبنیان موفق در حوزه هوافضا که همه آنها به تولید تجهیزات مختلف در این حوزه میپردازند نشان داد که رابطهای معنادار و قابل اعتنا میان رشد شرکتها و رشد توانمندیهای فناوری برقرار است یافتهها همچنین نشان دادهاند که شرکتهای با رشد سریع در این صنعت آنهایی هستند که از راهبرد تنوع محصول و کسبوکار استفاده کردهاند و آنهایی که بر توسعه مقیاس محصول قدیمی خود باقی مانده نتوانستهاند از رشد سریعی برخوردار شوند به این ترتیب پارادایم رشد در این صنعت مخالف مراحل رشد چندلری بوده و اتکا به بالا بردن حجم تولید نمیتواند راهبرد مناسبی برای شرکتهای این حوزه قلمداد شود با بررسی میزان رشد شرکتها آنها به سه دسته تقسیم شدهاند آنهایی که هیچگونه تنوعی نداشتهاند آنهایی که از تنوع محصول استفاده کردهاند و آنهایی که به تنوع کسبوکار روی آوردهاند ویژگیهای سه دسته فوق در ارتباط با توانمندیها بررسی شده که نشان میدهد توانمندیهای محصول و مدیریت پروژه در ارتقا رشد شرکتها بسیار مهم میباشند
نویسندگان: محمد نقی زاده(*) , منوچهر منطقي, رضا نقی زاده
کلیدواژه ها: تحقيق‌وتوسعه مشترك، موتور ملي، هم‌تكاملي
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 95
:
: 47
با وجود منافع زیاد پروژههای تحقیقوتوسعه مشترک گزارشهای زیادی از ناکامی و شکست آنها به ویژه در زمینه توسعه محصولات جدید وجود دارد با این حال تحقیقات اندکی به صورت جامع به چالشهای پیشروی این پروژهها توجه کردهاند و این تحقیقات همچنین کمتر به بررسی این موضوع از منظر یک شرکت فعال در یک کشور در حال توسعه که با مشکلات مختلفی همچون زیرساختها شبکهها و زنجیره تمین همکار ضعیفتری روبرو است پرداختهاند سال اصلی این مقاله در خصوص چالشهای کلیدی پروژههای تحقیقوتوسعه مشترکی است که با هدف توسعه یک محصول جدید شکل گرفتهاند برای پاسخگویی به سال از مطالعه موردی پروژه طراحی و تولید موتور ملی با مشارکت مرکز تحقیقات موتور ایرانخودرو و شرکت آلمان به روش کیفی استفاده شد چارچوب مفهومی مطالعه شامل چهار بخش توانمندیهای دانش و ظرفیت جذب رهبری و مدیریت پروژه تحقیقاتی مشترک ویژگیهای همکار و همچنین نقش نهادهای دولتی و میانجی بوده که بر اساس این چارچوب مورد مطالعه و چالشهای پیشآمده تحلیل و آموختههای مربوطه استخراج شد مهمترین یافتههای این پژوهش تکید بر لزوم تناسب میان سطح طراحی محصول و توانمندی دانشی سازمان بینش بالای علمی و عملی مدیر پروژه ضرورت همتکاملی در طراحی محصول و فرآیند و همچنین نقشآفرینی و تسهیلگری دولت در راستای موفقیت پروژههای تحقیقوتوسعه مشترک است
نویسندگان: مرضیه شاوردی
کلیدواژه ها:
دوره:  10 | شماره:  1 | تاریخ:  1397/1/20
: 86
: 2
: 49
انجمن مدیریت فناوری ایران با هدف تعیین معادل فارسی و همچنین ارائه تعریفی دقیق از واژههای پرکاربرد حوزه مدیریت فناوری و نوآوری کارگروهی را زیر نظر فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای واژهگزینی تشکیل داده است در نتیجه دور اول فعالیت این کارگروه در سال تعریف و معادل واژه مرتبط در فرهنگستان زبان و ادب فارسی تصویب و منتشر شده استدور دوم فعالیت این کارگروه از مهر و با حضور نفر از اساتید متخصصان و صاحبنظران آغاز شده است این افراد که پیرو فراخوان انجمن داوطلب شده بودند بیشترین تلیفات مرتبط با این حوزه را دارند این کارگروه بر روی واژههای تخصصی و نیز برخی واژههای عمومی پرکاربردی تمرکز دارد که محل اختلافنظر یا سردرگمی فعالان این حوزه در ترجمه متون و حتی در تعریف پایاننامههای دانشجویی است