فهرست مقالات , سال 1392,دوره6 شماره 2 XML
نویسندگان: سيد سپهر قاضي نوري
کلیدواژه ها:
دوره:  6 | شماره:  2 | تاریخ:  1392/11/23
: 38
: 0
: 1
اين سرمقاله را به بهانه انتشار دو مقاله اول اين شماره (که بنا به سفارش سردبير تاليف شده‌اند) اختصاص داده‌ايم به بحث ارزيابی اين فصلنامه و ساير مقالات حوزه مديريت و سياست‌گذاری علم و فناوری در ايران. واقعيت اين است که با وجود رشد عددی بسيار سريع متخصصان و پژوهشگران اين حوزه در سال‌های اخير، عمق پژوهش‌های مربوطه رشد متناسبی نداشته است. از سال 1383 که برنامه‌ريزی برای انتشار اين فصلنامه آغاز شد و حتی در بهار 1387 که نخستين شماره به چاپ رسيد، اميد هيات تحريريه و موسسان مجله آن بود که به زودی رشته‌های کارشناسی ارشد و دکترای اين حوزه به نتيجه می‌رسند و تعداد مقالات مورد نياز مجله از طريق پژوهش‌های قابل قبول آنان تامين خواهد شد . آن موقع کسی فکر نمی‌کرد که تعداد اين رشته‌ها و دانشجويان به اين سرعت رشد کند و نيز کسی گمان نمی‌برد که علی‌رغم اين رشد، ورودی مقالات قابل داوری فصلنامه، هيچ رشدی را تجربه نکند! به نظر می‌رسد که کيفيت پژوهش‌های حوزه علمی ما، دچار بحران اساسی است وگرنه امروز سالانه بايد شاهد حدود يکصد مقاله مطلوب و مرتبط از دانش‌آموختگان ارشد و دکترا می‌بوديم. عجيب آنکه حتی تعداد مقالات ISI در مجلات قابل قبول هم چندان بيشتر نشده است درحالی که انتظار می‌رفت نسل جوان ما با تسلط بهتر به زيان خارجی، بتواند اعتبار علمی خوبی در اين حوزه برای کشور به ارمغان بياورد. برای بروز اين بحران تلخ، دلايل متعددی را می‌توان مطرح کرد که بعضی از آنها عبارتند از: 1- کمبود استادان متخصص و پايين بودن تعداد آنها نسبت به دانشجويان و نيز درگير بودن اغلب آنها در فعاليت‌های اجرايی و پروژه‌های پژوهشی بعضا بی‌کيفيتی که نمی‌توانند به مقالات علمی منجر شوند. 2- فقدان نظام‌های ارزيابی دقيق پايان‌نامه‌های دانشگاهی که موجب می‌شود اغلب آنها صرفا يک روند کاملا تکراری و از پيش مشخص و فاقد نوآوری را طی کنند. 3- عدم ايفای نقش مناسب از سوی نهادهای تخصصی نظير انجمن ملی مديريت فناوری ايران که بعضا برای بالابردن تعداد مقالات همايش‌های خود، پايين بودن سطح علمی اين مقالات را تحمل و ترويج می‌کرده است. 4- ازدياد تعداد مجلات علمی پژوهشی مربوطه در حالی‌که هيات تحريريه و داوران و نويسندگان و خوانندگان همه آنها تقريبا مشترک هستند. در کنار همه مطالب فوق، بالابردن سطح کيفی مقالات فصلنامه با مشکل ديگری هم روبروست: برای ارزيابی همين مقالات موجود هم، داور متخصص و متمرکز روی شاخه‌های خاص در دسترس نيست. اغلب استادان معروف و حتی اعضای هيات تحريريه فصلنامه از همکاری در داوری دقيق و به موقع خودداری می‌کنند و اگر همکاری تعداد معدودی از همکاران نبود، همين سطح کنونی کيفيت مقالات و نظم انتشار مجله هم حفظ نشده بود. همه دانش‌پژوهان حوزه مديريت و سياست علم و فناوری بايد بدانند که تدوين و نيز داوری مقالات علمی، وظيفه روزمره آنهاست و اعتبار داخلی و جامعه علمی کوچک ما، به جز از اين طريق، مسير ديگری نخواهد داشت.
نویسندگان: سعيد روشني(*) , سيد سروش قاضي نوري, سيد حبيب‌الله طباطبائيان
کلیدواژه ها: تحلیل شبکه اجتماعی, شبکه هم نویسندگی, ماژولاریتی, درجه مرکزیت, مرکزیت بینابینی
دوره:  6 | شماره:  2 | تاریخ:  1392/11/23
: 83
:
: 3

هدف پژوهش حاضر، بررسی و تبیین الگوی همکاری میان پژوهشگران حوزه سیاست­گذاری و مدیریت فناوری در ایران است. در این پژوهش که از نوع علم‌سنجی است، با بررسی 175 مقاله نوشته شده توسط نویسندگان ایرانی در 17 نشریه داخلی و خارجی مرتبط با این حوزه، مبادرت به ترسیم و تحلیل شبکه هم‌نویسندگی میان پژوهشگران این حوزه دانشی شده است. این شبکه هم‌نویسندگی با استفاده از شاخص‌های تحلیل شبکه‌های اجتماعی در دو سطح کلان همچون چگالی، ضریب خوشه‌بندی، ساختار اجتماعات در شبکه هم‌نویسندگی و خرد مانند درجه مرکزیت، مرکزیت بینابینی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که پژوهشگران این حوزه بیشتر تمایل دارند که به صورت گروه‌های کوچک به تولید علم بپردازند و ارتباط میان آن‌ها ضعیف است. هم­چنین می‌توان این شبکه را نوعی شبکه مستقل از مقیاس دانست.

نویسندگان: سيد سروش قاضي نوري, سعيد روشني(*) , نفيسه رضايي نيك
کلیدواژه ها: فصلنامه سیاست علم و فناوري, جريان دانشي, ويژگي هاي محتوايي
دوره:  6 | شماره:  2 | تاریخ:  1392/11/23
: 24
:
: 2

فصلنامه سیاست علم و فناوری اولین و معتبرترین نشریه علمی-پژوهشی کشور در حوزه سیاست­گذاری علم و فناوری و مدیریت فناوری است که از سال 1387 رسماً فعالیت خود را آغاز نموده است. هدف این مقاله بررسی و مرور این فصلنامه و شناسایی ویژگی­های اصلی آن و تحلیل عملکرد آن در طول 5 سال انتشار و بررسی مسیر تکامل این فصلنامه در مدت زمان فعالیت آن است. مقالات این فصلنامه از ابتدای انتشار تا سال پنجم، شماره 4، سال 1392 مورد بررسی قرار گرفته­اند. در این مقاله تلاش شده است تا با بررسی جریان دانشی فصلنامه ویژگی­های اصلی فصلنامه و مقالات چاپ شده آن و همچنین ویژگی‌های محتوائی آن شامل مفاهیم و موضوعات مقالات و روش تحقیق به کار گرفته شده در مقالات، شمایی کلی از این فصلنامه ارائه و در اختیار پژوهشگران و محققان این حوزه دانشی قرار گیرد. نتایج بررسی جریان دانشی فصلنامه نشان می­دهد که بیشترین مشارکت در تولید و انتشار مقالات فصلنامه را نویسندگان مرد با 80 درصد داشته­اند. همچنین نرخ پذیرش مقالات فصلنامه معادل 5/16 درصد بدست آمده است که نشان از نرخ پائین پذیرش مقالات دارد. نتایج بررسی­ها نشان می­دهد که دانشگاه­ها بیشترین سهم در انتشار مقالات فصلنامه را داشته­اند و در این میان دانشگاه­های واقع در شهر تهران بیشترین سهم را به خود اختصاص داده­اند. نتایج بررسی محتوائی فصلنامه نشان می­دهد که بیشترین سهم انتشار مقالات از نظر موضوعی مربوط به مقالات مرتبط با حوزه سیاست‌گذاری/علم و فناوری، اقتصاد و مدیریت فناوری بوده­اند. همچنین بیشتر مقالات از منظر جهت­گیری پژوهش از نوع کاربردی، از نظر استراتژی تحقیق پیمایشی و از نظر هدف تحقیق توصیفی بوده­ اند.

نویسندگان: سید محمود میثاقی(*) , سجاد فلاح زاده
کلیدواژه ها: پارك علم و فناوري, برنامه ريزي, توسعه منطقه اي, مزيت هاي منطقه اي, استان مازندران
دوره:  6 | شماره:  2 | تاریخ:  1392/11/23
: 45
:
: 2

در روند سیاست‌گذاری و برنامه­ریزی علم و فناوری کشور، ایجاد و توسعه فضاهایی نظیر پارک‌های علم­وفناوری که بتواند در سطح ملی و منطقه­ای باعث تسریع در رشد و سپس توسعه­پایدار مناطق گردد بسیار ضروری است. اقدامات نظری و عملی در سیاست­های نوین برنامه­ ریزی کشور، ضرورت ایجاد پارک‌های علم­وفناوری مبتنی بر بنیان‌های مناطق با هدف دستیابی به توسعه­پایدار را مورد تأکید قرار می‌دهد، لیکن برای وصول به این اهداف، تاکنون معیارها و اصول برنامه‌ریزی و طراحی، تدوین نشده‌اند. در این پژوهش کاربردی، با توجه به ویژگی‌های منحصربه­فرد و مزیت‌های استان مازندران (نمونه مورد بررسی) که بر بستر اقتصاد طبیعت‌بنیان استوار است، اصول برنامه‌ریزی و طراحی متفاوتی برای تدارک و اجرای پارک‌های علم­وفناوری در قیاس با سایر نقاط کشور و جهان صورت گرفته و تلاش شده است تا الگویی مناسب برای شرایط مشابه ارایه گردد. از طریق شناخت مفاهیم مرتبط با موضوع توسعه منطقه‌ای و چگونگی تعیین مزیت‌های منطقه‌ای مبتنی بر روش‌های علمی و ویژگی­های مزیتی، اصول برنامه‌ریزی و طراحی در قالب تدوین بیانیه چشم‌انداز و فرآیند گردش کامل تولید در پارک‌ها تدوین شده‌اند. در جمع‌بندی مشخص شده که برای برنامه‌ریزی پارک‌های علم­وفناوری، با توجه به متغیرهای اجتماعی، اقتصادی، زمانی و بویژه محیطی و فضایی مناطق مختلف، میتوان راهبردهای برنامه‌ریزی و طراحی متفاوتی را ارایه نمود، به ویژه اگر اقتصاد مناطق، «طبیعت‌بنیان» باشد. راهبردهای ارایه شده در پنج عرصه اقتصادی، مدیریتی، محیطی– کالبدی، اجتماعی– فرهنگی و دانش و فناوری دسته‌بندی شده و 65 هدف راهبردی در عرصه ­های مذکور ارایه شده ­اند.

نویسندگان: طاهره میرعمادي(*)
کلیدواژه ها: یادگیري سیاستی, انرژي هسته اي, غني سازي اورانيوم, ظرفيت هاي تحليلي, ظرفيت هاي تاملي
دوره:  6 | شماره:  2 | تاریخ:  1392/11/23
: 31
:
: 2

در این مقاله کوشش می‌شود در مورد توافق موقت ایران با کشورهای 1+5 به دو سوال اساسی پاسخ بگوید: اول اینکه آیا این توافق یک تغییر سیاستی در روند توسعه فناوری هسته‌ای محسوب شود و در صورت مثبت بودن، سوال دوم این است که این تغییر حاصل یک نوع فرآیند یادگیری بوده است یا حاصل یک نوع انطباق سیاستی دربرابر فشار محیط خارجی. مقاله با استفاده از مفهوم لایه‌های سیاستی پیتر هال و ظرفیت‌های مدیریتی، تحلیلی و تاملی سوزانا بوراس، به ارائه یک مدل نظری (مدل سیاست‌گذاری در محیط بین‌الملل)‌ می‌پردازد و سسپس با بازخوانی داده‌های روندتاریخی مذاکرات که در چارچوب نظریه "روایت‌گرایی تصمیم‌گیری منطقی" مرتب شده‌اند، به تحلیل میزان هماهنگی دو تصمیم اساسی در دو نقطه عطف تاریخ 1383 و 1390 پرداخته است و در پایان نتیجه می‌گیرد که توافق موقت ایران به واقع، حاصل فرآیند یادگیری توامان سیاستی – دیپلماتیک ناشی از تعامل بین ظرفیت‌های تحلیلی و تاملی است که به صورت برآیند دیالکتیکی سیاست‌سازی‌های دو مرحله قبل و هم افزایی بین فرایند توسعه فناوری و یادگیری سیاستی بوجود آمده است. مقاله در پایان نتیجه می‌گیرد که این توافق در ماهیت، آغاز راه یک نوع تصحیح مسیر سیاست‌گذاری در بازگشت به ارزش‌ها و اصول سیاستی محسوب می‌گردند که تحت عنوان رهنمون‌های پارادایمی سلبی - ایجابی سیاست‌گذاری در حوزه فناوری هسته‌ای از قبل اعلام شده‌اند.

نویسندگان: سليمان ذوالفقارنسب(*) , عبدالکريم شادمهر, سیما نقی زاده
کلیدواژه ها: محتواي آموزشی, مهارت هاي شناختي, آزمون هاي بين المللي, TIMSS, سرمايه انساني, رشد اقتصادي, توسعه ملي
دوره:  6 | شماره:  2 | تاریخ:  1392/11/23
: 49
:
: 2

کارکرد هدفمند نظام آموزشی تضمین کننده توسعه ملی هر کشوری است. آن­چه دانشمندان، مهندسان و نیروی کار تریبت یافته از چنین نظامی در فرایند آموزش یاد می‌گیرند اهرمی است برای گردش چرخه اقتصادی کشور، افزایش تولید ناخالص ملی و هم­زمان کسب درآمد فردی. به شرط ثابت بودن عوامل اثرگذار دیگر. انتظار آن است که در یک نظام آموزشی خوب ساختار یافته در جهت اهداف ملی، همه­ افراد به یک اندازه از مزایای این نظام آموزشی بهره ببرند. یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی عملکرد سیستم آموزشی، برنامه‌های اجرای آزمون‌های ملی و بین‌المللی استاندارد است. این برنامه‌های آزمون‌گیری که به منظور اندازه‌گیری رشد شناختی دانش آموزان اجرا می­شوند، نشان می­دهند که دانش آموزان هر کشوری به چه خوبی از مزایای یک سیستم آموزشی بهره­مند شده‌اند. این تحقیق به بررسی عملکرد استانی گروه ریاضی و فنی در دو خرده آزمون سراسری ریاضی و فیزیک و مقایسه نتایج دو آزمون به تفکیک استان و جنسیت طی سال‌های 1387 تا 1391 می پردازد. همچنین برای شناخت جایگاه استان‌ها در پیوستار جهانی مبتنی بر آزمون‌های بین‌المللی TIMSS اعداد و ارقامی ارایه شده است. این پژوهش با طرح تحقیق پس رویدادی اجرا و برای تحلیل داده‌های استانی از روش اندازه‌گیری های مکرر استفاده شده است. داده‌های این تحقیق از بانک داده‌های سازمان سنجش آموزش کشور و جداول مرکز مطالعات ملی تیمز و پرلز جمع‌آوری شده است. نتایج نشان داد که در این دوره 5 ساله استان‌هایی با عملکرد بالا در مقایسه با استان‌های محروم بین 4 تا 5 واحد انحراف معیار در مقیاس استاندارد z فاصله­ای ثابت دارند. میانگین عملکرد دختر­ها پایین‌تر از پسرها است و دانش آموزان استان‌هایی که در آزمون‌های بین‌المللی عملکرد ضعیفی دارند به همان ترتیب در آزمون سراسری نیز ضعیف هستند.

نویسندگان: هادي نیلفروشان(*) , محمدرضا آراستی
کلیدواژه ها: شبکههاي نوآوري مهندسی شده, شكست ضعيف, انگيزه و اعتماد, صنعت گاز ايران
دوره:  6 | شماره:  2 | تاریخ:  1392/11/23
: 25
:
: 5

شکست شبکه­ها یکی از انواع شکست نظام­های نوآوری است که نسبت به سایر انواع شکست، کمتر مورد توجه محققین بوده است. در یک تقسیم‌بندی کلی، شبکه­ها یا در مرحله تشکیل، با شکست مواجه می‌شوند و یا پس از شکل­گیری، ناپایدار می‌شوند. حالت اول به شکست ضعیف و حالت دوم به شکست قوی شبکه­ها معروف است. شکست در نظام نوآوری، ضرورتی را برای مداخله دولت در این عرصه فراهم می­آورد. با این حال، به دلیل آنکه این فرآیند به خوبی تحلیل نشده است، چارچوب مداخله دولت در این عرصه نیز مشخص نیست. در این مقاله، فرآیند شکست ضعیف در شبکه­های نوآوری مهندسی شده بر مبنای رویکرد فرآیندی و اکتشافی-توصیفی مورد بررسی قرار گرفته و از روش موردکاوی برای اعتبارسنجی مدل مفهومی استخراج شده استفاده گردیده است. نتایج این مطالعه نشان می­دهد که به طور کلی شبکه­ها به دو دلیل "از دست رفتن اعتماد" و "بی‌انگیزگی اعضاء" دچار ناپایداری می‌شوند. چهار زیرفعالیت کلیدی در تشکیل شبکه­ها، که عبارتند از انتخاب اعضاء، طراحی ساختار، رسمیت بخشیدن به شبکه و مدیریت مخاطرات؛ هر یک می­توانند به انحاء مختلف باعث ایجاد بی‌اعتمادی و یا بی‌انگیزگی در میان اعضای شبکه‌ها و متعاقبا ناپایداری گردند. با ارائه یک چارچوب مفهومی، نحوه تاثیر هر یک از فعالیت‌های چهارگانه در شکست شبکه‌های نوآوری از طریق دو عامل بی‌اعتمادی و یا بی‌انگیزگی، نشان داده شده است. در پایان، مکانیزم‌های موثر در شکست یکی از شبکه‌های نوآوری و توسعه فناوری صنعت نفت و گاز ایران با استفاده از چارچوب مفهومی پیشنهاد شده، تشریح شده است.