فهرست مقالات , سال 1389,دوره2 شماره 4 XML
نویسندگان: حسن دانایی فرد
کلیدواژه ها:
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 35
: 0
: 2
يکی از عناصر کليدی «‌قدرت ملي» هر نظام سياسی «‌علم و فناوری » است. برجستگی ساير عناصر شکل دهنده اين قدرت ملی به چنين عنصر کليدی و حياتی بستگی دارد. برای به فعليت رسانيدن پتانسيل‌های بالقوه علم و فناوری هر کشور، دولت‌ها دست به تدوين راه‌حل‌های ملی می‌زنند که در ادبيات مديريت سياسی، « سياست ( خط مشی) » ناميده می‌شود. نظام مقدس جمهوری اسلامی نيز از اين قاعده مستثنی نيست. سلسله مراتب راه‌حل‌های ملی در حوزه علم و فناوری در ايران عبارتست از 1) ابر سياست‌های (سياست‌های کلان) علم و فناوری، 2) سياست‌های عمومی ( خط مشی‌های) علم و فناوری 3) استراتژی‌های علم و فناوری. ابرسياست‌ها، محصول کار سطح نخست مديريتی کلان کشور است که در سطح رهبری نظام و ستادهای تخصصی آن سطح متجلی می‌شود. سياست‌ها، ره‌آورد دولت ( در مفهوم سه قوه) است؛ و استراتژی‌ها فِعل مديريت دولتی ( سطح سوم) و مديريت بخش خصوصی ( سطح چهارم) است. به عبارت ديگر راه‌حل‌های ملی ارتقاء علم و فناوری در کشور می‌بايست در يک سلسله مراتب تعاملی بين ابر سياست‌ها، سياست‌ها و استراتژی‌ها ساری و جاری شوند. رابطه خطی بين اين سه وجود ندارد بلکه صبغه تودرتويی دارند زير ابر سياست‌‌ها، نقشه‌های کلان ملی ‌هستند که نقشه‌های تفصيلی سياست‌ها در آن جای می‌گيرند و استراتژی‌های رنگ وبوی عملياتی‌تر دارند که در دل سياست‌ها قرار می‌گيرند. به عبارت ديگر ابرسياست‌ها، سياست‌ها و استراتژی‌ها صرفاً گزاره‌ها زيبا نيستند بلکه نقشه‌هايی هستند که پيوند بين عناصر درونی آنها به آنها سيمای زيبايی می‌دهد. بنابراين اگر بين عناصر نقشه سياست‌های علم و فنـاوری کشور همسويی نباشد؛ همسويی بين ابر سياست‌ها، سياست‌ها و استراتژی‌ها زير سوال خواهد رفت. يکی از انتقادات وارده بر نقشه جامع علمی کشور، ضعف همسويی فوق است. اميد است در بازنگری اين نقشه، همسويی بين ابر سياست‌های علم و فناوری، سياست‌ها واستراتژی‌ها در پرتو چشم‌‌انداز و پررنگ‌تر شود.
نویسندگان: عادل آذر, آمنه خديور
کلیدواژه ها: ره نگاري, مدلسازي, نظام آموزش عالي, سيستم دايناميك, شبيه سازي
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 37
: 0
: 2

در اين مقاله ابتدا مروری بر مبانی ره نگاری و سياستگذاری در حوزه آموزش عالی صورت گرفته است. سپس با بررسی تحقيقاتی که از رويکرد سيستم دايناميک در امر سياست‌گذاری و ره نگاری بهره برده اند، اين رويکرد به عنوان رويکردی مناسب در ره نگاری نظام آموزش عالی معرفی شده است.در ادامه برای مدل سازی يک زير سيستم از نظام آموزش عالی که عبارت از سيستم نقل و انتقالات بين رشته ای می باشد، از شبيه سازی سيستم دايناميک بهره‌گيری و اعتبار مدل با استفاده از روشهای شناخته شده آزمون شده است. نتيجه تستهای آماری نشان داد که مدل توانايی شبيه سازی رفتار سيستم را داراست، لذا با استفاده از مدل، رفتار رشته های مورد مطالعه استخراج و تحليل شده و همچنين توانايی مدل در ارائه و ارزيابی سياستهای مختلف برای آينده نشان داده شده است. در پايان مقاله نيز به معرفی سيستمی که به همين منظور طراحی و پياده سازی شده، پرداخته شده است.

نویسندگان: داود بهبودی , بهزاد اميری
کلیدواژه ها: اقتصاد دانش بنيان, رشد اقتصادي, هم انباشتگي, مدل تصحيح خطاي برداري
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 26
: 0
: 3

با گسترش مفهوم سرمايه (شامل سرمايه فيزيکی و سرمايه انسانی)، عوامل مؤثر ديگری علاوه بر سرمايه فيزيکی و نيروی کار نيز در جريان رشد اقتصادی شناسايی شدند. يکی از اين عوامل، بهره وری منابع توليد است که تحت تأثير عوامل متعددی از جمله دانش قرار می‌گيرد. هدف اين مطالعه بررسی رابطه بلندمدت بين محورهای مختلف دانش در چارچوب اقتصاد دانش بنيان و رشد اقتصادی ايران طی دوره 1346- 1386 است. به اين منظور از تکنيک اقتصاد سنجی مدل تصحيح خطای برداری و آزمون هم‌انباشتگی جوهانسن استفاده شده‌است. نتايج نشان می‌دهد که بين محورهای مختلف دانش (سرمايه انسانی و آموزش، رژيم‌های نهادی و اقتصادی و زيرساخت‌های اطلاعاتی) رابطه بلندمدت وجود دارد و تمام محورهای دانش تأثير مثبت بر رشد اقتصادی ايران دارند. همچنين ضريب ECM منفی و کوچک می‌باشد و لذا سرعت تعديل انحراف از کوتاه‌مدت به بلندمدت بطئی و کند است.

نویسندگان: علی پايا, رضا کلانتری نژاد
کلیدواژه ها: علوم و فناوري هاي همگرا, چهارمين موج توسعه علمي و فناورانه, علوم و فناوري نانو, علوم و فناوري زيستي, علوم و فناوري اطلاعاتي, علوم و فناوري شناختي, فرهنگ, كرامت انساني
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 30
: 0
: 2

ارزيابی نقادانه تحولات اجتماعی و تأثيرات متقابل عواملی که در صحنه حيات آدمی، احوال و شيوه زيست افراد و جوامع را شکل می‌دهند از دغدغه‌های اصلی آن دسته از متفکران معاصر است که می‌کوشند از ابزارهای نظری برای راهگشايی در حوزه‌های عملی بهره بگيرند. در مقاله حاضر کوشش شده است به شيوه‌ای انتقادی و از ديدگاه ملاحظات فلسفی- نظری متکی به رويکرد عقلانيت نقاد و با تکيه به داده‌ها و اطلاعات تجربی، برخی آثار و عوارض فرهنگی- اجتماعی تغييرات گسترده ای که به علت پيشرفت بيسابقه علوم و فناوری های مدرن در حال پديدار شدن است، مورد ارزيابی قرار گيرد. در بخش نخست مقاله توضيحاتی در باره چهارمين موج توسعه علمی و فناورانه ارائه می‌گردد. در بخش دوم برخی تبعات پيشرفت‌هايی که در زمينه اين علوم و فناوری حاصل شده و يا در حال حصول است بر فرهنگ و جامعه بررسی خواهد شد. توجه اصلی اين پژوهش فلسفی ناظر به گزينه‌هايی است که در برابر انسان مدرن و در ارتباط با تحولات بی‌وقفه علوم و فناوری-های جديد قرار دارد. در سومين بخش مقاله شماری از آموزه‌های سياستگذارانه برای دست‌اندرکاران سياست‌ها و سياستگذاری‌ها در ارتباط با تأثيرات موج چهارم توسعه علمی و فناورانه بر اجتماع و فرهنگ در ايران ارائه شده است.

نویسندگان: فاطمه پورطالعی, محمد آتشک
کلیدواژه ها: بودجه بندي, پژوهش, قيمت تمام شده توليدات علم و فناوري
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 30
: 0
: 2

اهميت و کمبود منابع مالی، ضرورت توجه به تدوين روش های علمی برای بودجه بندی دستگاه ها را در اسناد برنامه های توسعه به همراه داشته است، بر اين اساس در مقاله حاضر به ارائه روشی برای بودجه بندی دستگاه‌های پژوهشی و فناوری بر مبنای قيمت تمام شده توليدات علم و فناوری پرداخته شده است. برای تحقق اين امر ابتدا براساس مطالعات کتابخانه‌ای شاخص‌های علم و فناوری برای اندازه‌گيری ميزان توليدات علم و فناوری دستگاه‌ها احصاء و سپس با نظرسنجی از خبرگان دستگاه‌های پژوهشی و فناوری، شاخص ها در قالب دو دسته توليدات علمی و فناوری نهايی گرديدند. سپس برای تعيين ضرايب اهميت شاخص ها نسبت به يکديگر، نظرات خبرگان دستگاه‌های پژوهشی و فناوری در قالب پرسشنامه ساخته محقق جمع آوری و با استفاده از روش AHP مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و براساس ضرايب حاصله، ميزان توليدات علم و فناوری دستگاه‌ها محاسبه شدند. در انتها با توجه به اعتبار، ميزان توليد علم و فناوری، قيمت تمام شده يک واحد توليد علم و فناوری، مد قيمت تمام شده يک واحد توليد علم و فناوری دستگاه‌ها در سال قبل و نيز نرخ رشد تورم در همان سال، ميزان توليد علم و فناوری و قيمت تمام شده يک واحد توليد علم و فناوری در سال جديد و در نتيجه اعتبار دستگاه های پژوهشی و فناوری بر اساس قيمت تمام شده توليدات علم و فناوری با توجه به زمينه علمی فعاليت دستگاه ها ارائه شده است.. کليدواژه‌ها: بودجه بندی، پژوهش، فناوری، قيمت تمام‌شده توليدات علم و فناوری.

نویسندگان: علی اصغر پورعزت, آرين قلی‌پور , سمیرا ندیر خانلو
کلیدواژه ها: كارآفريني دانشگاهي, موانع تجاري سازي دانش, فعالان صنعت, شبكه هاي ارتباطي, دانشگاه تهران
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 26
: 0
: 3

با توجه به تحقيقات منتشر شده در زمينه کارآفرينی دانشگاهی، امروزه تجاری سازی دانش برای بقای دانشگاه‌ها امری لازم و ضروری تلقی می شود. از طرفی همواره برخی موانع بر مسير بهره‌برداری صحيح از دارايی‌های فکری توليد شده در دانشگاه ها در جهت توسعه تجاری سازی دانش و کارآفرينی دانشگاهی وجود دارد که شناسايی و رفع آنها امری اجتناب ناپذير به نظر می‌رسد. از اين رو در اين مقاله تلاش شده است تا با نظرسنجی از خبرگان اين حوزه، عمده‌ترين موانع تجاری سازی دانش در دانشگاه تهران شناسايی شوند. بر اساس اين نظرسنجی، \"بوروکراسی و عدم انعطاف سيستم مديريت دانشگاه\"، و \"ضعف ارتباطات و فقدان شبکه‌های ارتباطی ميان سرمايه‌گذاران، فعالان صنعت و دانشگاهيان\"، به منزله مهمترين موانع تجاری سازی دانش در دانشگاه تهران شناسايی شده‌اند و عواملی چون \"فرهنگ متفاوت فعالان صنعت و دانشگاهيان\"، \"قوانين ضعيف حفاظت از دارايی‌های فکری در سطح ملی\"، \"وابسته بودن دانشگاه به بودجه‌های دولتی\"، \"ضعف اطلاعات دانشگاه درباره نيازها و اولويت‌های بخش کسب‌وکار\" و \"عدم احساس نياز و فقدان انگيزه در دانشگاه برای تجاری سازی دانش\" با فاصله کمی در رده‌های بعدی جای دارند. در پايان نيز اصلاحاتی مربوط به دانشگاه و دولت برای برطرف کردن اين موانع پيشنهاد شده است.

نویسندگان: سید حبیب الله طباطباییان, رضا نقی زاده, آرمان خالدی, محمد نقی زاده
کلیدواژه ها: توانمندي فناوري, پايش جهاني توانمندي فناوري, شاخص تركيبي
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 29
: 1
: 4

با توجه به اهميت توانمندی فناوری در رشد اقتصادی و افزايش رفاه کشورها، مقوله ارزيابی توانمندی فناوری از اهميت ويژه در سالهای اخير برخوردار شده است. مدل‌های بين‌المللی متنوعی در ارتباط با ارزيابی توانمندی فناوری تاکنون طراحی و معرفی شده‌اند. با توجه به ويژگی ذاتی شاخص‌های ترکيبی که نقص‌هايی را در بردارد در اين تحقيق سعی شده است تا با در نظر گرفتن تجربيات موجود در ساير مدل های معتبر بين المللی، شاخص ترکيبی جديدی در زمينه ارزيابی توانمندی فناوری معرفی شود تا بتواند به شکل بهتری توانمندی فناوری های کشورها را در ابعاد مختلف مورد سنجش قرار دهد. همچنين سعی شده تا با ارائه وزن های منطقی ناشی از بکارگيری روش تحليل عاملی، بتوان شاخصی کاربردی تر را برای کشورهای مختلف به خصوص کشورهای در حال توسعه که عموماً از توسعه نامتوازن رنج می برند، طراحی نمود. در اين تحقيق 17 شاخص بر اساس فرآيندی مشخص از ميان 37 شاخص معتبر بين المللی در زمينه توانمندی فناورانه انتخاب شد. در ادامه بر اساس تحليل عاملی از داده‌های موجود در زمينه شاخص های انتخاب شده، 17 شاخص در سه بعد قرار گرفتند و به ابعاد و شاخص‌ها، وزن های مشخصی اختصاص يافت. در نهايت بر اساس ترکيب شاخص های مذکور در سه بعد بدست آمده، شاخص ترکيبی پايش توانمندی فناوری ايجاد گرديد و توانمندی فناوری 69 کشور دنيا به همراه ايران مورد بررسی قرار گرفت. در اين ارزيابی ايران با وجود دارا بودن وضعيت نسبتاً مناسب در ابعاد زير ساخت توسعه فناوری و توانمندی نوآوری، در بعد کيفيت سرمايه گذاری با مشکلات جدی مواجه است. در نهايت بايد اشاره نمود که شاخص ترکيبی پايش توانمندی فناوری، توانايی های جديدی را در کنار ساير شاخص‌های بين المللی به مبحث ارزيابی توانمندی فناوری می افزايد.

نویسندگان: محمدتقی انصاری, بهمن فكور
کلیدواژه ها: بنگاه هاي كوچك, روش هاي كسب فناوري, منابع فناوري
دوره:  2 | شماره:  4 | تاریخ:  1389/12/16
: 26
: 0
: 4

امروزه بنگاه‌های کوچک و متوسط با توجه به ويژگی ها و مزيت های خاص خود و سهم به‌سزايی که در ايجاد اشتغال دارند نقش مهمی در اقتصاد کشورها بازی می کنند. در واقع اين بنگاه‌ها برحسب ميزان نوآوری و رقابت پذيری ميتوانند بطور پايدارتری در عرصه اقتصاد ملی ايفای نقش نمايند. از اين رو کسب شناخت از روش‌ها و منابع کسب فناوری در اين بنگاه‌ها اهميت می يابد. پژوهش حاضر با هدف بررسی روش‌ها و منابع مختلف کسب فناوری در منتخبی از صنايع کوچک ايران به اجرا درآمده است. نتايج بررسی نشان می دهد در کنار فعاليت‌های غير رسمی تحقيق و توسعه که در تمامی شرکت های مورد بررسی جريان دارد، از ميان روش‌های مختلف، مهمترين روش کسب فناوری در اين شرکت ها خريد ماشين‌الات و تجهيزات است که از شرکت‌های صنعتی به عنوان مهمترين منابع کسب فناوری تهيه می کنند و در مرحله بعد استفاده از خدمات مشاوره‌ای از شرکت های خدمات مهندسی دومين روش ترجيحی آنها برای کسب فناوری است. روشهايی از قبيل خريد ليسانس و برون سپاری تحقيق و توسعه از رواج بسيار کمتری در اين شرکت‌ها برخوردار است و روش‌های خريد کل يا بخشی از ساير شرکت ها و يا خريد اطلاعات يا خدمات ويژه از ساير شرکت‌ها اساساً مورد استفاده نمی باشند. يافته‌ها نشان می دهد تعامل شرکت‌های مورد بررسی با دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقيقاتی به عنوان يکی ازمنابع کسب فناوری در سطح بسيار پائينی قرار دارد.