فهرست مقالات , سال 1390,دوره3 شماره 3 XML
نویسندگان: عبدا... صوفی
کلیدواژه ها:
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 28
: 3
: 0
سياست حمايت وتوسعه علم، فناوری و صنعت در ايران يکی از بزرگترين دست‌آوردهای انقلاب اسلامی است که بر پايه بنياد فکری صحيح «لازمه استقلال، خود کفا بودن است» استوار است. بر اساس اين بينش درست، ايران در دو دهه گذشته پيشرفت‌های شايان و چشم‌گيری در همه زمينه‌های علمی، فناوری و صنعتی داشته است. يک نمونه از اين پيشرفت‌ها تعداد مقالات علمی است که محققين ايرانی که در دانشگاه‌ها ومراکز تحقيقی داخل کشور فعاليت می‌کنند در فصلنامه‌های علمی بين‌المللی به‌چاپ رسانده‌اند. مطابق آماری که در جدول زير منعکس شده است محققين ايرانی در انشار مقالات علمی به‌خصوص در رشته شيمی و مهندسی در سطح بين‌المللی نقش مهمی داشته‌اند. اين رده‌بندی از بين 197 کشور بدست آمده است. اعداد اعشاری ناشی از تقسيم هر مقاله که مولفين آن از کشورهای مختلفند می‌باشد. برای مثال اگر مقاله‌ای دارای دو نويسنده از دو کشور است هر کشور 0.5 امتياز دريافت می‌کنند. رتبه ايران و تعداد مقالات مولفين ايرانی داخل کشور که در مجلاتISI وSSCI در سال 2007ميلادی به‌چاپ رسيده‌اند رشته تعداد مقالات رتبه رشته تعداد مقالات رتبه شيمي 1320.8 16 علوم حياتي 28 29 مهندسي 655.8 22 زيست شناسي 606.7 32 رياضي 129.3 24 زمين شناسي 138 35 کامپيوتر 47.9 25 نجوم 17.23 38 کشاورزي 153.7 27 روانشناسي 21.32 41 علوم طبي 618.7 28 علوم اجتماعي 28.4 46 فيزيک 600 28 Source: Science & Engineering Indicators, 2010. United States National Science Foundation (http://www.nsf.gov/statistics/seind10/) علاوه بر اين، تعداد و رتبه کشورهائی که در 27 رتبه بالا در چاپ مقالات علمی قرار دارند در جدول زير عرضه می‌شود: تعداد مقالات چاپ شده در تمامی رشته‌ها در سال 2007 در 27 کشور بالای دنيا رتبه کشور تعداد مقالات رتبه کشور تعداد مقالات رتبه کشور تعداد مقالات رتبه کشور تعداد مقالات 1 آمريکا 209694.7 8 ايتاليا 26544 15 تايوان 12742 22 اسرائيل 6623 2 چين 56806 9 اسپانيا 20981 16 برزيل 11885 23 دانمارک 5236 3 ژاپن 52896 10 کره جنوبي 18467 17 سوئد 9914 24 فنلاند 4989 4 انگلستان 47121 11 هندوستان 18194 18 سوئيس 9190 25 يونان 4980 5 آلمان 44408 12 استراليا 17831 19 ترکيه 8638 26 اطريش 4825 6 فرانسه 30740 13 هلند 14210 20 لهستان 7136 27 ايران 4366 7 کانادا 27800 14 روسيه 13953 21 بلژيک 7071 Source: Science & Engineering Indicators, 2010. United States National Science Foundation بحث در چند مورد در رابطه با اين مطلب لازم به‌نظر می‌رسد: اولاً، اين رتبه‌بندی صرفاً در مورد کميت مقالات می‌باشد و بر پايه آن نمی‌توان نظری در مورد کيفيت مقالات داد. بنا براين نبايد ضرب‌المثل معروف «يکی مرد جنگی به از صد هزار» را فراموش کرد. ثانياً، معترضين ممکن است ادعا کنند که استفاده از منابع برای تحقيقات علمی و چاپ مقالات، بخصوص در شرايطی که احتياجات عديده در جامعه وجود دارد اتلاف منابع کمياب است. در جواب اين نوع اعتراضات بايد گفته شود که تحقيقات علمی که اکثرأ خود را در چاپ مقالات منعکس می‌کنند پايه و اساس فناوری‌های نوين می‌باشد. برای مثال، بنا به‌آمار «بنياد ملی علم آمريکا» به 111832 مقاله از 758142 مقاله در جهان که در سال 2007 به‌چاپ رسيده بود در پتنت‌های ثبت شده در آمريکا در آن سال اشاره شده بود. اين نشان آن است که هر چند همه تحقيقات و مقالات ناشی از آنها مثمر ثمر نيستند ولی بدون چنين تحقيقاتی توسعه نوآوری امکان‌پذير نيست. به‌علاوه، بايد توجه کرد که آن‌دسته از مقالاتی که بطور مستقيم در پيشبرد فناوری نقشی نداشته‌اند نقش مهمی در ايجاد زيرساخت علمی جامعه و تقويت تفکری که برای علم، دانش و تحقيق ارزش قائل می‌شود دارند. يک سيستم دانشگاهی را که اصلاً نظام فکری تحقيق در آن موجود نيست تجسم کنيد. آيا در چنين سيستمی علم و دانش توسعه پيدا خواهد کرد؟ جواب به‌اين سئوال حتما منفی است. بنابراين نتيجه می‌گيريم که سرمايه‌گذاری در توسعه و تحقيق برای پيشرفت اقتصادی، رفاه جامعه و در شرايط کنونی بين‌المللی، برای حفظ استقلال کشور ضروری می‌باشد. اميد است که اين آمار انگيزه بيشتری برای محققين ايرانی ايجاد کند تا در آينده رتبه بالاتری در همه علوم برای ايران به دست آورند.
نویسندگان: لعيا الفت , سيد محمد اعرابی , مقصود اميری , سید سروش قاضی نوری,
کلیدواژه ها: راهبرد, فناوري, استراتژي فناوري, استراتژي كسب و كار, پيكربندي هاي استراتژيك
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 35
: 0
: 2

استراتژی فناوری، خصوصا در صنايعی که فناوری‌محور به شمار می‌روند و فناوری نقش مهمی در رقابت‌پذيری آنها دارد، عموما، يکی از مهم‌ترين اجزای جهت‌گيری استراتژيک شرکت‌ها به‌شمار می‌رود. لذا پژوهشگران به ارتباط ميان استراتژی فناوری و استراتژی کسب‌وکار شرکت‌ها و اثری که اين ارتباط بر عملکرد شرکت‌ها می‌گذارد توجه نموده‌اند. در اين تحقيق بر اساس داده‌های يک پيمايش و در چارچوب نظريه پيکربندی به بررسی ارتباط ميان اين دو استراتژی و عملکرد کسب‌وکار در صنايع الکترونيک ايران پرداخته شده است. نتايج حاصل نشان داده است که خصوصا در مورد استراتژی‌های کسب‌وکار تمايز و تمرکز، استراتژی فناوری نقش پشتيبان استراتژی کسب‌وکار و فراهم‌آورنده قابليت‌های رقابتی لازم را بر عهده دارد و در صورتی که استراتژی فناوری از سازگاری و قوت لازم برای ايفای اين نقش برخوردار نباشد، عملکرد شرکت‌ها ضعيف خواهد بود.

نویسندگان: , محمد رضا بخشی, رجب پناهی, زينب مولايی, سيد حسن کاظمی , داود محمدی
کلیدواژه ها: تحليل چند معياره, جنوب غرب آسيا, روش تصميم گيري پرومته, روش تصميم گيري پرومته
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 35
: 1
: 1

تحقيق حاضر دارای دو هدف عمده می‌باشد؛ هدف اول ارزيابی شاخص‌های نوآوری در منطقه آسيای جنوبی غربی و تعيين جايگاه ايران براساس اين شاخص‌ها؛ و هدف دوم تبيين کاربرد روش پرومته می باشد. بدين منظور ابتدا شاخص‌های تبيين‌گر نوآوری استخراج و سپس وضعيت و روندهای اين شاخص‌ها در کشورهای منطقه بررسی شده است. در مرحله بعد شاخص‌ها با استفاده از تکنيک آنتروپی وزن‌دهی و در نهايت با استفاده از تکنيک پرومته نوع 2 کشورها اولويت‌بندی و جايگاه ايران بر اساس شاخص ترکيبی نوآوری تعيين شده است. نتايج تحقيق نشان می‌دهد براساس شاخص ترکيبی نوآوری، لبنان، گرجستان، امارات متحده عربی در گروه «کشورهای با وضعيت نوآوری خوب»؛ ارمنستان، آذربايجان، ترکيه و قزاقستان در گروه «کشورهای با وضعيت نوآوری متوسط»؛ ايران، عربستان، اردن و قرقيزستان در گروه «کشورهای با وضعيت نوآوری نسبتا ضعيف»؛ و عمان، پاکستان و سوريه در گروه «کشورهای با وضعيت نوآوری ضعيف» قرار گرفتند. بدين ترتيب کشورهای لبنان، گرجستان، امارات متحده عربی، جمهوری ارمنستان، جمهوری آذربايجان، وترکيه رتبه‌های اول تا ششم را به خود اختصاص داده‌اند. بر اساس نتايج مطالعه، ايران در ميان کشورهای مورد مطالعه در حد وسط و ميانه قرار دارد که اين جايگاه برای جمهوری اسلامی ايران، رتبه مناسبی نبوده و با اهداف ترسيم شده در برنامه‌ها و سياست‌های کلان توسعه کشور، بويژه چشم‌انداز بيست ساله و اهداف نقشه جامع علمی، فاصله قابل توجهی دارد.

نویسندگان: علی ربانی , زهرا ماهر ,
کلیدواژه ها: علم, عقلاني سازي, رويكرد فرهنگي, جامعه شناسي معرفت علمي, ابزارهاي زباني علم, تحليل گفتمان, ذخيره كلامي تجربه گرايي و ذخيره كلامي احتمالي, آدمك مصنوعي علم, جنبش فمينيسم
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 29
: 0
: 4

اين مقاله مهم‌ترين رويکردهای جامعه‌شناختی در باب ماهيت معرفت علمی را مورد بررسی قرار می‌دهد. جامعه‌شناسان قديم علم به ارايه يک رويکرد عقلانی درباره معرفت علمی پرداخته‌اند. براساس اين رويکرد عقلانی يا ديدگاه معيار، علم يک پديده عقلانی، همگانی، غيراجتماعی و بی‌تاثير از علايق اجتماعی و فرهنگی است. ديدگاه‌های جديد جامعه‌شناسی براساس يک نوع معرفت‌شناسی نسبی‌گرا (فرهنگ‌گرا)، معرفت علمی را دارای ماهيت فرهنگی و اجتماعی می‌دانند. در نتيجه، استعاره معرفت علمی به مثابه «آيينه طبيعت و واقعيت» از ميان برداشته شد و بنابراين اساس ديدگاه معيار درباره علم زير سوال رفت. جامعه‌شناسان جديد علم با شعار \"علم به مثابه فرهنگ\" اظهار می‌کنند که معرفت علمی همواره جزئی از فرهنگ بوده ودر بيرون از فرهنگ نميتوان مقام و جايگاهی برای آن تصور کرد. به بيان ديگر علم به‌عنوان يک رويه اجتماعی احتمالی، پايه و مبنای مطمئنی در واقعيت ندارد بلکه بايد آن را به عنوان يک فعاليت کاملا اجتماعی-فرهنگی شناخت که پيوند اساسی با ارزش‌ها و ايدئولوژی‌های اجتماعی دارد. صاحبنظران جامعه‌شناسی معرفت علمی و طرفداران جنبش‌های سياسی-اجتماعی منتقد علم (همچون فمينيست‌ها) ازجمله مهم‌ترين نمايندگان رويکرد فرهنگی‌اند که به بيان ديدگاه‌ها و نظريات آنها می‌پردازيم. در بخش پايانی مقاله رويکرد فرهنگی مورد نقد وبررسی قرار می‌گيرد.

نویسندگان: فاطمه صالحی يزدی, محمد مهدی سپهری, محمد علی بحرينی ,
کلیدواژه ها: فناوري نانو, تحليل شبكه هاي اجتماعي, رجوع به خبرگان, همكاري هاي تحقيق و توسعه
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 29
: 1
: 1

هدف اين مطالعه شفاف‌سازی فضای همکاری‌های علمی-فنی شرکت‌های نانو در ايران از طريق بررسی کمی روابط شرکت‌ها و مراکز علمی و تحقيقاتی و تحليل وضعيت فعلی آنها است. در کشورهای در حال توسعه از جمله ايران، اطلاعات و آمار محدودی از وضعيت شرکت‌های فناوری پيشرفته در دسترس است. از اين رو انجام چنين مطالعاتی برای تصميم‌گيری و سياست‌گذاری بهينه توسعه فناوری ضروری است. اين مطالعه شبکه همکاری تحقيق و توسعه شرکتهای نانو ايران را با استفاده از تئوری شبکه‌های اجتماعی مورد بررسی قرار داده است. جمع‌آوری داده‌ها از طريق مصاحبه با مديران بيست و چهار شرکت نانو انجام شده تا ارتباطات و همکاری‌های تحقيق و توسعه آنها با ديگران استخراج گردد. سپس نقشه شبکه استخراج و بازيگران اصلی شناسايی شده‌اند. نتايج مطالعه نشان می‌دهد که 95% همکاری‌ها از نوع ارايه خدمات بوده تا همکاری راهبردی. همچنين مشخص شد که شرکت‌های نانويی ارتباطات کمی با گروه‌های صنعتی دارند و معمولا ترجيح ميدهند محصولات خود را به مصرف‌کننده نهايی ارايه دهند تا در زنجيره تامين صنايع ديگر قرار گيرند. اين مطالعه تصوير مناسبی از شبکه همکاری‌های تحقيق و توسعه شرکت‌ها برای سياست‌گذاران و فعالان کسب و کار فراهم کرده و تقويت شبکه و توسعه همکاری‌های راهبردی را به منظور افزايش کارايی کلی شبکه توصيه می‌کند.

نویسندگان: سید حبیب الله طباطباییان, جهانيار بامداد صوفی, محمد رضا تقوا, رضا اسدی فرد,
کلیدواژه ها: شبكه هاي رسمي همكاري علم و فناوري, الگوهاي ساختاري, مديريت شبكه, مشاركت جمعي, ساختار حكومتي, سرمایه اجتماعی
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 34
: 0
: 1

تحقيق حاضر به بررسی ساختارهای مديريتی مورد استفاده در 7 شبکه رسمی همکاری علم و فناوری ايجادشده در فاصله سال‌های 1375 تا 1385 در ايران پرداخته است. در اين تحقيق با رويکردی کيفی و با استراتژی تحقيق موردی (به صورت چندموردی)، داده‌های مورد نياز از منابع مختلف از جمله مصاحبه‌های نيمه‌ساختاريافته، مشاهده و مستندات بايگانی شده، گردآوری و از روش تحليل محتوا برای تحليل نتايج استفاده شده است. در اين مقاله ضمن توصيف و دسته‌بندی ساختارهای مديريتی مشاهده شده در شبکه‌ها و عوامل اصلی موجود در هريک از ساختارها، با استفاده از تحليل بين‌موردی، مزايا و ضعف‌های هر ساختار تبيين گرديده است. نتايج تحقيق نشانگر آن است که شبکه‌های رسمی همکاری علم و فناوری در ايران از الگوهای ساختاری متفاوتی که طيفی از ساختارهای مشارکتی (شورايی) تا ساختارهای سلسله مراتبی (ستادی) را تشکيل می‌دهند، استفاده کرده‌اند. ساختار شورايی باعث افزايش روحيه مشارکت جمعی در شبکه شده، ولی قدرت اجرايی مديريت آن را کاهش می‌دهد، در حالی که ساختار ستادی نتيجه عکس آن‌را به همراه دارد. همچنين براساس تحقيق حاضر، عوامل متعددی نظير نحوه تامين بودجه شبکه و جايگاه سازمان مؤسس شبکه نسبت به مراکز عضو، در انتخاب نوع ساختار مورد استفاده در شبکه‌های همکاری علم و فناوری در ايران تاثيرگذار بوده است.

نویسندگان: حسن فلاح , احمد جهانباز,
کلیدواژه ها: نيازسنجي هاي پژوهشي, اولويت بندي, بودجه بندي, موضوع هاي تحقيقاتي, فعاليتهاي اقتصادي
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 20
: 1
: 1

در اين مقاله به مسأله اولويت‌بندی و بودجه‌بندی موضوع‌های تحقيقاتی مرتبط با فعاليت‌های اقتصادی پرداخته می‌شود. فعاليت اقتصادی به فعاليتی اطلاق می‌شود که از طريق آن فرد يا گروهی از افراد جامعه، با استفاده از فضا، تجهيزات، مواد اوليه و اطلاعات مورد نياز،مبادرت به توليد کالا و يا ارائه خدمات نمايند. اولويت‌بندی و بودجه‌بندی موضوعهای تحقيقاتی بر اساس اولويت و امتياز فعاليت‌های اقتصادی و همراستا نمودن تحقيقات با نيازهای اساسی جامعه، نوآوری و دستاورد مهم تحقيق می‌باشد. روش اولويت‌بندی پيشنهادی، شامل يک فرآيند دو مرحله‌ای بوده که در مرحله اول، امتياز موضوع‌های تحقيقاتی هر فعاليت اقتصادی، به صورت مستقل تعيين می‌گردد. سپس با استفاده از امتياز فعاليت‌های اقتصادی و نتايج حاصل از مرحله اول، امتياز نهايی و اولويت آنها تعيين می‌گردد. همچنين از يک رويکرد سلسله مراتبی برای بودجه‌بندی موضوع‌های تحقيقاتی استفاده شده است. در پايان روش اولويت‌بندی و بودجه‌بندی ارائه شده، به صورت مطالعه موردی، برای اولويت‌بندی و بودجه‌بندی 21 موضوع تحقيقاتی استفاده و نتايج حاصل از آن ارائه شده است.

نویسندگان: محمد امين قانعی‌راد, ابوالفضل مرشدی ,
کلیدواژه ها: فهم عمومي از علم, مدل كمبود, مدل درگيري و مشاركت در علم, نگرش به علم
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 19
: 0
: 2

اين مقاله از طرح پژوهشی \"اجرای نسخه راهنمای پيمايش علم و جامعه\" استخراج شده که برای اولين بار، به شيوه کنونی، در ايران و در ميان شهروندان تهرانی انجام شده است. طرح مسأله مقاله حاضر، ضرورت انجام مطالعات ادواری در مورد نگرش و شناخت عامه مردم از علم و فناوری را به عنوان يکی از برنامه‌های پايش توسعه علمی کشور تبيين می‌کند. در بخش چارچوب نظری و مفهومی به مدل‌های کمبود (سواد علمی و فهم عمومی از علم) و مشارکت و درگيری عمومی اشاره شده و تجربيات کشورها با تأکيد بر شاخص‌ها و سنجه‌های پيمايش‌های آنان بررسی شده است. بخش اصلی اين مقاله را توصيف داده‌ها و نتايج پيمايش فهم عمومی از علم و فناوری در تهران،با نگاه تطبيقی، تشکيل می‌دهد. پرسشنامه مورد استفاده در اين پيمايش با استفاده از تجربيات ساير کشورها و نظرخواهی از متخصصان ايرانی با مجموعه‌ای از سوالات باز و بسته تنظيم شده و در بين 300 نفر از ساکنان شهر تهران به عنوان نمونه آماری اجرا شده است. داده‌های پژوهش با استفاده از نرم افزارهايSPSS وLISREL تحليل شده‌اند. در بخش نتيجه‌گيری ، با تحليل تطبيقی يافته‌ها، فرضيه‌های جديدی برای پژوهش‌های آتی مطرح شده و همچنين به منظور بهبود روش‌های سنجش فهم عمومی از علم و فناوری در ايران پيشنهادهايی ارائه شده است.

نویسندگان: رضا جمالی ,
کلیدواژه ها:
دوره:  3 | شماره:  3 | تاریخ:  1390/1/8
: 23
: 0
: 0
در سال‌های اخير، مفهوم توليد علم آنچنان فکر دست‌اندرکاران و جامعه علمی کشور را به خود مشغول کرده است که سرعت در انتشار مقالات، به يکی از شاخص‌های شخصيتی قشر دانشگاهی بدل گشته و ساير شاخص‌های تعليم و تربيت و اخلاق حرفه‌ای را نيز فدا و تابعی از خود کرده، به‌نحوی که گسترش کپی‌برداری، جعل و داده‌سازی و نيز تحريف محتوا، بخشی مهم از دغدغه‌های دانشگاهيان کشور را تشکيل می‌دهد. با توجه به اين موضوع، جمعی از محققين و دانشگاهيان کشور بر آن شده‌اند تا به ايجاد يک NGO اقدام نمايند که با الگوبرداری از کشورهای موفق در پيشگيری از تقلبات علمی، به جامعه علمی کشور خدمت نمايند. فرآيند تاسيس اين مرکز نيازمند همکاری سازمان‌های ملی و بين‌المللی است که يکی از حاميان پيشتاز در اين زمينه انتشارات Emerald است و هرگونه حمايت از اين مرکز را در زمينه آموزش اين مفهوم در دستور کار خود قرار داده و قطعا حمايت چنين سازمانی خواهد توانست در آينده ، توجه ساير مراکز معتبر علمی را در پشتيبانی از اين NGO به سمت خود جلب نمايد. استراتژی‌های اين مرکز در سه بخش کلی متمرکز شده است: 1- تدوين مصاديق تقلب در علم و مقالات دانشگاهی با الگوبرداری از ساير مراکز موفق بين‌المللی. 2- آموزش نحوه پيشگيری از تقلبات علمی در تحقيقات آکادميک با همکاری انتشارات Emerald. با مذاکرات صورت گرفته با اين انتشارات و نيز خواهرخوانده علمی آن يعنی شرکت Aslib، آموزش‌های مجازی و برخط در تمامی شهرهای ايران امکان‌پذير خواهد بود و تعداد ساعات آموزشی و محتوای آن نيز بر حسب رده‌های دانشگاهی از دانشجو تا استاد، قابل تنظيم است. بايد توجه داشت که استفاده از همکاری‌های آموزشی اين سازمان‌های بين‌المللی برای مدتی محدود و تا زمانی ادامه خواهد داشت که اين مرکز بتواند به صورت مستقل، فعاليت‌های خود را مديريت نمايد. 3- جلوگيری از تخلفات آتی از طريق اطلاع‌رسانی به افرادی که دچار تقلب علمی شده‌اند. هدف اين مرکز، به‌هيچ وجه ايجاد رسوايی برای جامعه علمی و محققين کشور عزيزمان نبوده و تنها به‌منظور آگاهی شخصی افراد از روند سالم بودن تحقيقات خود می‌باشد و تمامی اطلاعات آنها در اين مرکز محفوظ خواهد ماند. در حقيقت تشکيل چنين سازمانی جزو اولين پيش‌نيازهای سياست‌گذاری علم و فناوری کشور است که دست‌اندرکاران امر، از آن غافل بوده‌اند. سياست‌گذاران بخش‌هايی همچون وزارت علوم، تحقيقات وفناوری بايد بدانند که ادامه روند فعلی علم کشور، باعث بی‌انگيزگی کسانی خواهد شد که به‌صورت واقعی، خود را وقف توسعه و تحقيق در علوم جديد کرده‌اند زيرا در نظامی که مبنای آن توليد مقاله می‌باشد، فرقی بين درست‌کاران و متقلبان علمی وجود نخواهد داشت و هر دو با يک معيار، سنجيده خواهند شد. در پايان، نگارنده از تمامی سازمان‌های مرتبط از جمله وزارت علوم، دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری و مجلات علمی کشور درخواست حمايت معنوی از اين سازمان را دارد تا انشاء الله ضمن تسريع در روند راه‌اندازی آن، به زودی زود شاهد جامعه علمی پويا و به دور از هرگونه افراط و تفريط باشيم.