فهرست مقالات , سال 1387,دوره1 شماره 21 XML
نویسندگان: فريبا فهيم يحيايی
کلیدواژه ها: انتقال فناوري، توسعه اقتصادي، سرمايه‌گذاري خارجي، فناوري دائمي، توسعه درون‌زاي فناوري، برنامه اسپارك، جذب، تعديل، كليد دردست.
دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
: 3
: 0
: 0
چين از اواخر سال 1978 فعالانه براي وارد كردن فناوري از خارج تلاش كرده‌است. دولت اين كشور با پي بردن به نقش و اهميت فناوري در توسعه اقتصادي، مصمم گرديد كه شكاف تكنولوژي بين اين كشور و كشورهاي پيشرفته را از ميان بردارد. سرمايه‌گذاري مستقيم خارجي در سال‌هاي اخير نقش عمده‌اي در زمينه ورود فناوري به چين بازي كرده‌است. چين از سرمايه‌گذاري خارجي براي بازارهاي داخلي و خارجي استقبال كرده‌است. سياست‌هاي گوناگوني از قبيل: معافيت‌هاي مالياتي، نرخ‌هاي نازل براي استفاده از زمين، انعطاف‌پذيري نيروي كار و ... را اتخاذ و در دسترس سرمايه‌گذاران خارجي قرار داده‌است. براي دروني نمودن فناوري وارداتي در چين تلاش گسترده‌اي صورت مي‌گيرد. انتخاب فناوري وارداتي بايد با نيازهاي چين متناسب باشد و موجب تقويت ظرفيتهاي دروني كشور شود. مطالعات ارزيابي و امكان‌سنجي، بايد تا جاي ممكن قبل از شروع روند واردات فناوري صورت گيرد. دولت تلاش مي‌نمايد همواره فهرستي از اولويت‌هاي خود را براي ورود فناوري اعلام كند و مديريت كلان دقيقي در اين عرصه اعمال نمايد تا از واردات فناوري‌هاي تكراري و نامناسب جلوگيري شود. همچنين دولت وظفيه خود مي‌داند قوانين و مقررات لازم را در راستاي تضمين حمايت مالي مناسب براي جذب فناوري وارداتي و مشاركت كامل واحدهاي تحقيق و توسعه در تمام مراحل معرفي فناوري وارداتي و جذب و اصلاح آن اتخاذ نمايد. يكي از موفقيت‌هاي اساسي چيني‌ها ايجاد يك سيستم قوي علوم و فناوري بوده‌است كه به كمك آن توانسته‌اند هم نيروي انساني متخصص را افزايش دهند و هم با گسترش تحقيقات داخلي زمينه‌هاي لازم را براي جذب و اصلاح فناوري وارداتي فراهم كنند. موفقيت ديگر چين دستيابي اين كشور به فناوري پيشرفته به منظور تقويت مباني فناوري و تقويت فرآيند توسعه صنعتي كشور بوده‌است كه دلايل نيل به اين موفقيت، چرخش كامل اقتصاد كشور به سوي برون‌گرايي و ميدان دادن به فعاليت بخش خصوصي و سرمايه خارجي و استفاده از روش‌هاي مختلف انتقال فناوري بوده‌است كه دو روش سرمايه‌گذاري مشترك و سرمايه‌گذاري مستقيم خارجي از عمده‌ترين آنها محسوب مي‌شوند.
    کلیدواژه ها: تحقيقات صنعتي، بودجه‌هاي دولتي تحقيقات، بودجه‌هاي دولتي تحقيقات صنعتي.
    دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
    : 3
    : 0
    : 0
    امروزه همه كشورها اعم از كشورهاي صنعتي و كشورهاي در حال توسعه در تلاشند تا بر حجم سرمايه‌گذاريهاي تحقيقاتي خود بيافزايند. در اين ميان كشورهاي صنعتي براي حفظ موقعيت خود و يا افزايش برتري خويش در صحنه‌هاي رقابت بين‌المللي، در تحقيقات سرمايه‌گذاري مي‌كنند و كشورهاي در حال توسعه نيز دريافته‌اند كه براي رسيدن به رشد وتوسعه واقعي و حل و رفع اصولي مسائل و مشكلات اقتصادي و اجتماعي خود راهي جز سرمايه‌گذاري در زمينه تحقيقات ندارند. تحقيقات در زمينه صنعت از مواردي است كه كشورهاي صنعتي بويژه صنعتي پيشرفته به آن اهميت ويژه‌اي مي‌دهند و در اين كشورها بخش خصوصي در مقايسه با بخش دولتي تأمين كننده اصلي منابع مالي تحقيقات مي‌باشد، در حاليكه در كشور ايران، تنها دولت، تأمين كننده منابع مالي تحقيقات است. در اين مقاله روند اعتبارات برنامه تحقيقات صنعتي در ايران مورد بررسي قرار مي‌گيرد و با اعتبارات بخش دولتي ( و نه بخش خصوصي) ساير كشورها مقايسه مي‌گردد.
      کلیدواژه ها: كنفرانس، كارگاه آموزشي، كميسيون، كنگره، سمينار، اجلاس، سمپوزيوم و فروم.
      دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
      : 3
      : 0
      : 0
      همايش از نظر ميزان فراگير بودن موضوع و با گستره جغرافيايي شركت‌كنندگان به سه دسته ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي تقسيم مي‌شوند. همچنين همايش‌ها برحسب وظايفي كه برعهده دارند نامهاي مختلفي از قبيل كنفرانس، كارگاه آموزشي، كميسيون، سمپوزيوم، فروم و ... به خود مي‌گيرند. در اين مقاله ابتدا به تعريف انواع همايش‌ها از نظر گستره جغرافيايي پرداخته و سپس كلماتي كه در زبانهاي ديگر به معناي همايش آمده و به نحوي در زبان فارسي وارد شده‌است تعريف شده و در آخر به چگونگي برگزاري يك همايش و زمانبندي آن پرداخته شده‌است.
        نویسندگان: زهرا استاد زاده
        کلیدواژه ها: دانشگاه باز، آموزش از راه دور، آموزش مكاتبه‌اي، مؤسسات آموزش از راه دور، آموزش و توسعه و انجمن‌هاي آموزشي از راه دور.
        دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
        : 3
        : 0
        : 0
        در اين نوشته سعي شده‌است بعداز تعريف برخي مفاهيم بنيادي از قبيل آموزش از راه دور، آموزش مكاتبه‌اي و دانشگاههاي باز به بررسي تاريخچه آموزش از راه دور پرداخته شود كه در اين بخش توضيح داده مي‌شود كه آموزش از راه دور چهار مرحله را پشت سر گذاشته‌است مرحله اول، آموزش مكاتبه‌اي، بوده و در مرحله دوم آموزش راديويي به آن اضافه گرديده‌است با بكارگيري تلويزيون آموزش از راه دور وارد مرحله سوم خود شد و در مرحله چهارم يا مرحله فعلي، رايانه با توانايي شگفت‌انگير خود توانست آموزش از راه دور را وراي تمامي محدوديت‌هاي زماني و آموزش مكاني كه در گذشته تصور مي‌شود قرار دهد. در قسمت ديگري از اين بخش به تاريخچه آموزش از راه دور در ايران نيز پرداخته شده‌است و سپس انواع موسسات آموزش از راه دور شرح داده‌شده‌است: نوع اول موسساتي كه روش تدريس آنها اصولاً بر پايه آموزش از راه دور و بهره‌گيري از وسايل جانبي اين نوع آموزش طرح‌ريزي شده‌است و در نوع دوم آموزش از راه دور تنها مكمل برنامه‌هاي آموزشي سنتي حضوري است. در بخش ديگر مقاله به نقش آموزش از راه دور در توسعه كشورهاي پرداخته شده‌است و در پايان نيز استراتژي‌هاي مختلف جهاني براي گسترش آموزش از راه دور به معرفي برخي از انجمن‌هاي مختلف و مهم بين‌المللي آموزش از راه دور پرداخته است.
          نویسندگان: علی اکبر صبوری
          کلیدواژه ها: توليد علمي، مقالات ايران، وضعيت پژوهشي، ISI, SCI.
          دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
          : 3
          : 0
          : 0
          با استفاده از داده‌هاي موجود بر روي پايگاه اينترنتي مؤسسه اطلاعات علمي (ISI)، تعداد مقالات ايرانيان در سه بخش علوم محض (SCI) ، علوم اجتماعي (SSCI) و هنر و علوم انساني (A&HSCI)، در فاصله سالهاي 2002-1993 استخراج شد. نتايج نشان مي‌دهد كه درصد توليد علمي ايران براساس تعداد مقالات SCI از رشد نسبتاً خوبي برخوردار بوده‌است. وضعيت توليد علمي ايران با كشورهاي آسيايي مقايسه شده‌است از مجموع 1934 مقاله SCI ايران در سال 2002، 61 درصد آنها مربوط به استان تهران مي‌باشد. 4/37 درصد مقالات SCI سال 2002، متعلق به شيميدانان ايران است.
            دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
            : 3
            : 0
            : 0
            اين مقاله مسأله «مهاجرت نخبگان علمي و فرار مغزها» در ايران را به عنوان نتيجه و عارضه مربوط به ضعف نهادينه شدن علم مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌دهد. براساس فرضيه مقاله، با افزايش ميزان نهادينه شدن علم از ميزان مهاجرت و فرار مغزها كاسته خواهد شد. چارچوب مفهومي AGIL مستخرج از نظريه عمومي نظام اجتماعي «تالكوت پارسنز» براي تجزيه و تحليل نهاد علم در ايران مورد استفاده قرار مي‌گيرد. هر چند فرايند جهاني‌شدن، وضعيت نهاد علم و مسأله مهاجرت و فرار مغزها را در جوامع گوناگون تحت‌تأثير قرار مي‌دهد ولي توسعه علمي با توجه به الزامات و زمينه‌هاي بومي و ملي علم صورت مي‌گيرد و تنها يك نهاد علم با ريشه‌هاي اجتماعي- فرهنگي دروني مي‌تواند در ارتباطات جهاني كنوني جايگاه خود را پيدا و حفظ كند. براساس الگوي AGIL علم در صورتي حالت نهادينه پيدا مي‌كند كه هنجارها و انگيزش‌هاي لازم را براي رفتارها و كنش‌هاي اعضاي جامعه علمي فراهم كند و براي حفظ و فعاليت افراد داراي جاذبه‌هاي هنجاري باشد. مهاجرت نخبگان علمي نشانگر ناهمنوايي اساتيد و پژوهشگران با انتظارات نقش خويش در چارچوب نهاد ملي علم است. ارتباط علم با موقعيت اجتماعي به عنوان محيط پيراموني خود باعث ايجاد همزماني بين علم و محيط مي‌شود و توانايي‌ نظام علم براي هماهنگي خود با جامعه را افزايش مي‌دهد. عناصر گوناگون نظام علمي، در حالت تعادل، براي افزايش درجه ارتباط و ارتقاء كارآيي نظام با تعيين اهداف متناسب با محيط در جستجوي همنوايي و هم‌زماني بين نظام و محيط بر مي‌آيند. نظام علمي، در عين حال براي كسب اهداف خود تسهيلات و منابع لازم را از جامعه دريافت مي‌كند. نظام علمي در صورت تعادل، يك مجموعه يكپارچه را تشكيل مي‌دهد كه در دو سطح فردي و سازماني از انسجام و ارتباط برخوردار است و بدين ترتيب افراد را در حوزه جاذبه همبستگي دروني خود حفظ و نگهداري مي‌كند. اين مقاله الزامات كاركردي علم در ايران را مقتضياتي برآوردنشده مي‌يابد و به اين دليل كاهش مهاجرت نخبگان و متخصصين علمي را مشروط به توسعه استقلال و وابستگي كاركردي نهاد علم در ايران مي‌داند. بررسي روابط بين نهاد علم و نهادهاي اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي در ايران بيانگر ضعف ارتباط نهاد علم با ساير نهادها در اين كشور مي‌باشد. در پايان اين سوال مطرح مي‌شود كه براي افزايش نهادينه شدن علم و افزايش ارتباط بين نظام علم و ساير نظام‌هاي اجتماعي چه مي‌توان كرد؟ پاسخ به اين سوال در واقع بيانگر راهكارهاي ممكن براي نگهداري و استقرار مغزها در كشور مي‌باشد.
              نویسندگان: حميد رضا آراسته
              کلیدواژه ها: فنّاوري اطلاعات، دانشگاه مجازي، اينترنت، آموزش، يادگيري.
              دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
              : 3
              : 0
              : 0
              فناوري اطلاعات، همان‌گونه كه بسياري از محورهاي زندگي را متحول كرده، آموزش عالي را نيز با تغييرات شگرفي روبرو نموده‌است. مؤسسات آموزش عالي در كشورهاي پيشرفته و در حال توسعه، برنامه‌هاي چند رسانه‌اي اثربخش و پيچيده‌اي را ارائه مي‌كند. دانشگاه مجازي به صورت پديده‌اي درآمده كه دسترسي به آموزش عالي را افزايش مي‌دهد. اين پديده تا حدودي راه خود را به دنياي دانشگاه باز كرده‌است. تأثير فنّاوري اطلاعات بر آموزش و يادگيري عميق‌تر و شگرف‌تر از آن بوده‌است كه افراد در آموزش عالي تصور كنند. دانشگاههاي ايران نبايد اين تحولات را ناديده بگيرند. در اين مقاله تأثير فنّاوري‌هاي ايجاد شده شامل اينترنت و شبكه جهان گستر، بر آموزش عالي، و همچنين ظهور و افول برخي از دانشگاههاي مجازي، تأثيرات احتمالي فناوري اطلاعات بر آموزش و يادگيري و تأثير فنّاوري اطلاعات بر تعاملات جامعه دانشگاهي به بحث گذاشته مي‌شود. در اين نوشتار، پيشنهاد شده‌است چنانچه اعضاي هيأت علمي و دانشجويان دانشگاهها بخواهند به منظور تدوين مطالب و درس نامه‌ها، با هدف اثر بخش كردن آموزش عالي، از اين فنّاوري‌ها بهره ببرند، بايد خواستار سرمايه‌گذاري عظيمي در فنّاوري اطلاعات شوند. اين سرمايه‌گذاري موجب غناي آموزش عالي و بهبود دانش‌پژوهي در جامعه دانشگاهي مي‌شود و در نهايت، موجب ارتقاي كيفيت دانشگاههاي ايران مي‌گردد. رويكرد دانشگاه مجازي براي افزايش دسترسي و بالا بردن كيفيت آموزش عالي، سياستي مقطعي است و پيش از اجراي آن بايد مطالعات و تأملات فراواني صورت گيرد. در اين مقاله برخي پيشنهادها به منظور تدوين و طراحي زيربناهاي فنّاوري مناسب اطلاعات ارائه شده‌است.
                نویسندگان: بهزاد قره ياضی
                کلیدواژه ها: مهندسي ژنتيك، گياهان ترا ريخته، ايمني زيست، فناوري زيستي كشاورزي.
                دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
                : 3
                : 0
                : 0
                اختصاص قريب به 60 ميليون هكتار از اراضي زراعي جهان به كشت گياهان حاصل از مهندسي ژنتيك در سال 2002 كه توليد، مصرف و رهاسازي ميلياردها تن « موجودات زنده دست ورزي شده» را به دنبال داشته‌است براي آگاهان و تحليل‌گران ترديدي را بر جاي نمي‌گذارد كه اين فناوري همچنان راه خود را براي سيطره بر جهان كشاورزي ارائه خواهد داد. اگر چه پيشرفت‌هاي ناشي از مهندسي ژنتيك و بيوتكنولوژي تحسين برانگيز و غيرقابل انكار است، اما صداي منتقدين و احتياط پيشگان را نيز بايد شنيد. اين مقاله در تلاش است تا ضمن معرفي اجمالي دستاوردهاي مهندسي ژنتيك در كشاورزي و فوايد آن، ديدگاه‌هاي مخالفين اين فناوري را نيز بيان كرده و ضمن تجزيه و تحليل آنها، به معرفي گروه‌هاي مختلف و انگيزه‌هاي مخالفت آنها، بپردازد. به طور كلي مهندسي ژنتيك داراي دو دسته مخالف است، « مخالفين مطلع و منطقي» و «مخالفين ناآگاه يا داراي غرض وغيرمنطقي» . نگرانيهاي ابراز شده نيز از اين دو دسته خارج نيست. نگرانيهاي ابراز شده توسط گروههاي مخالف منطقي را مي‌توان در ملاحظات زيست محيطي، ملاحظات مربوط به سلامتي انسان، دام و كشاورزي و ملاحظات اقتصادي و عمومي خلاصه نمود. مقررات زيست ايمني به عنوان دستاورد تعامل جهاني موافقين و مخالفين مهندسي ژنتيك و جايگاه فعلي آن در ايران و جهان معرفي شده و ساختار فرابخشي مناسب تشكيلات متولي اين امر در ايران زير نظر رييس جمهور پيشنهاد مي‌شود.
                  نویسندگان: مهران حبيبی رضايی
                  دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
                  : 3
                  : 0
                  : 0
                  در سده بيست و يكم، تسلط بر فناوري زيستي، در تأمين نيازمنديهاي جامعه بشري از جايگاه كليدي و نقش محوري برخوردار گرديده‌است. مقطع زماني كنوني در ترسيم جايگاه آينده كشورمان در جهان مرحله‌اي بحراني محسوب مي‌شود و درك اصولي از وضعيت سالهاي آينده در صحنه‌هاي علمي، سياسي و اقتصادي جامعه بين‌الملل، مغز افزاري بودن بقاء اقتصادي و فرهنگي و احراز قابليت رقابت در عرصه‌هاي اشاره شده را خاطر نشان مي‌كند. در جوامع جوياي موقعيت تكنولوي، نيروي انساني ماهر و متخصص، با توان شركت در فرآيندهاي تحقيقاتي و ارائه راهكارهاي نوين، بعنوان محور توسعه پايدار مورد تاكيد قرار مي‌گيرد. در اين راستا وابستگي فناوري زيستي به توان فكري و تخصصي نيروهاي انساني آموزش ديده، بمراتب بيشتر است. همسو با رويكردهاي تكنولوژيكي، اتخاذ سياست‌هاي آموزشي براي نيل به آموزش هدفمند نيروي انساني مورد نياز براي ايجاد و به جريان درآوردن فناوري زيستي، اجتناب‌ناپذير است و در آن دانشگاهها نقش محوري عهده‌دار مي‌باشند. ايجاد زيربناي مستحكم براي تأمين نيازمنديهاي فناوري زيستي كشور در سالهاي آينده، مستلزم، اقدام در جهت برنامه‌ريزي متمركز و سازماندهي ساختار آموزشي كارآمد، متناسب با اهداف برنامه ملي فناوري زيستي است. در اين رهگذر، برآورد تعداد متخصصين مورد نياز براي سالهاي آينده در كشور افزايش هدفمند ظرفيت و يا تعداد دوره‌هاي آموزش فناوري زيستي، منطبق با ملاك‌هاي متضمن حفظ كيفيت آموزشي، از اقدامات ضروري در قالب تدوين « سياست‌هاي راهبردي آموزش فناوري زيستي» پيشنهاد مي‌گردد.
                    کلیدواژه ها: فناوري زيستي، پژوهش، اعتبارات، سياست‌ها.
                    دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
                    : 3
                    : 0
                    : 0
                    پژوهش به عنوان حلقه اول زنجيره توليد فناوري، نقش اصلي را در بهره‌گيري از فناوري زيستي ايفا مي‌كند. فناوري زيستي در جهان به سرعت رو به پيشرفت است و بيم آن مي‌رود سستي در اين زمينه موجب گرفتاري‌هاي جدي اقتصادي- اجتماعي در آينده نه چندان دور شود. بررسي‌ها نشان مي‌دهد علي‌رغم آنكه پژوهش در فناوري زيستي از كمبود نيروي انساني، بودجه، امكانات و فقدان زيرساختارهاي لازم رنج مي‌برد، با اين وجود در كشور فعال بوده و عملكرد علمي و توليدي قابل توجهي داشته‌است. در اين مقاله، پس از ارزيابي وضعيت تشكيلاتي، بودجه‌اي و عملكردي بخش پژوهش فناوري زيستي، مروري بر سياست‌گذاري‌ها در اين زمينه صورت گرفته‌است. در انتها، به عنوان جمع‌بندي، راهكارهايي براي تقويت توان موجود و گسترش بهره‌مندي از فناوري زيستي در برنامه‌هاي توسعه كشور ارائه شده‌است.
                      دوره:  1 | شماره:  21 | تاریخ:  1387/11/23 | نوع مقاله: 
                      : 3
                      : 0
                      : 0
                      كميسيون بيوتكنولوژي شوراي پژوهشهاي علمي كشور در سال 1375 تشكيل گرديد و از زمان تشكيل تاكنون اقدامات گوناگوني به انجام رسانده‌است كه برخي از آنان عبارتند از : تشكيل كميته‌هاي تخصصي كميسيون، كليات پيشنهادي طرح ملي فناوري زيستي، طرح شبكه آزمايشگاه ملي فناوري زيستي، انتشار نشريه كميسيون بيوتكنولوژي، بررسي و تصويب طرح‌هاي تحقيقاتي ملي و انجام طرح تعيين اولويت‌هاي تحقيقاتي كشور. آنچه از نظر خوانندگان محترم مي‌گذرد، گزارشي جامع از فعاليت‌هاي كميسيون مذكور مي‌باشد.