فهرست مقالات آذر, سال 1395,دوره8 شماره 3 XML
نویسندگان: سید سپهر قاضی نوری
دوره:  8 | شماره:  3 | تاریخ:  1395/9/7 | نوع مقاله:  علمی پژوهشی
: 251
: 2
: 0

مقالات این شماره به طور ویژه به دانشگاه‌های نسل جدید و تمایزات آنها اختصاص یافته است. علت این امر را می‌توان در نقش مهم دانشگاه‌ها در نظریات مختلف اقتصاد دانش‌بنیان و نظام نوآوری دانست که کسی در مورد آن تردیدی ندارد.

اما این نقش بی‌تردید دانشگاه‌ها را نباید با محوری بودن آنها در نظام‌های نوآوری اشتباه گرفت. این اشتباه کلاسیک (که به‌ویژه در کشور ما عمومیت یافته است) دانشگاه را محور نظام نوآوری می‌داند و معتقد است که فرآیندهای پژوهش توسعه فناوری و حتی تجاری‌سازی و حل مشکلات جامعه، همگی باید در بستر دانشگاه اتفاق بیفتند. موضوعی که باعث می‌شود نقش «بنگاه» به عنوان محور نوآوری نادیده انگاشته شود.

 در ایران البته این اشتباه دارای ریشه‌های شناخته‌شده‌ای است که مهم‌ترین آنها امکان تعامل ساده‌تر دولت با دانشگاه‌های محدود نسبت به بنگاه‌های پرشمار کشور است. ضمن اینکه به گونه‌ای فراگیر چنین انگاشته می‌شود که بهترین استعدادهای کشور در دانشگاه‌ها جمع شده‌اند (در حالی که می‌دانیم در کشورهای توسعه‌یافته چنین نیست و مستعدترین نخبگان، راه صنعت و کسب‌وکار را در پیش می‌گیرند). اما ریشه این اشتباه هر جا که باشد نتیجه آن تبدیل شدن مدل نوآوری رایج کشور ما به مدل نسل اول مبتنی بر عرضه است یعنی دانشگاه‌ها متناسب با توانمندی‌های خود، خروجی‌‌هایی را ارائه و سپس از دولت برای تجاری شدن آنها کمک بخواهند.

جالب آن است که این رویه حتی در مورد سیاستی مانند حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان نیز جای خود را باز کرده و عمده شرکت‌های دانش‌بنیان که تحت حمایت و رشد گلخانه‌ای قرار گرفته‌اند هم مشکل بازار دارند زیرا بذر آنها، تحقیقات عرضه‌محور دانشگاهی است نه نیازهای واقعی بازار.

به هر حال امید است به تدریج این اشتباه کلاسیک در نگاه سیاست‌گذاری کشور اصلاح شود و دانشگاه‌های ما نیز بتوانند به کارکرد واقعی خود باز گردند.

    دوره:  8 | شماره:  3 | تاریخ:  1395/9/7 | نوع مقاله:  علمی پژوهشی
    : 398
    :
    : 0

    بی‌تردید تبدیل‌شدن به کشوری توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه، مستلزم مدیریت و هدایت حوزه علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) در مسیری صحیح است. نهادهای متعددی با خط‌مشی‌گذاری در این حوزه نقشی مؤثر در زمینه هدایت و مدیریت حوزه عتف ایفاء می‌کنند که از مهم‌ترین آنها می‌توان به مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی انقلاب فرهنگی، مجلس شورای اسلامی و به‌ویژه کمیسیون آموزش و تحقیقات آن و همچنین شورای عالی عتف و نیز معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری اشاره کرد. علی‌رغم تصویب خط‌مشی‌های متعدد در این حوزه، موانع متعددی در مسیر اجرای آنها وجود دارد و بسیاری از این خط‌مشی‌ها به‌صورت کامل اجرا نشده و یا کلاً رها می‌شوند. هدف این پژوهش شناسایی و تبیین موانع اجرای خط‌مشی‌های حوزه عتف است. پژوهش با رویکرد کیفی انجام گرفته، داده‌های مورد نیاز برای انجام پژوهش از مصاحبه با خبرگان (مسئولین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، رؤسا و معاونین دانشگاه‌ها و برخی صاحب‌نظران این حوزه) گردآوری شده است. نمونه‌گیری به روش گلوله برفی انتخاب و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل تم انجام شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، 25 عامل به‌عنوان موانع شناسایی شده‌اند که در قالب 5 مؤلفه اصلی موانع ناشی از عملکرد افراد و نهادهای خط‌مشی‌گذار، موانع ساختاری و مدیریتی، موانع ناشی از ماهیت مسائل حوزه عتف، موانع مربوط به مجریان خط‌مشی و موانع محیطی دسته‌بندی گردیده‌اند.

      : 290
      :
      : 0

      هدف اصلی مقاله حاضر، سنجش مؤلفه‌های دانشگاه کلاس جهانی در دانشگاه‌های جامع ایران بر مبنای دیدگاه اعضاء هیأت‌علمی بود. روش پژوهش، توصیفی-پیمایشی و جامعه آماری آن شامل تمامی اعضاء هیأت‌علمی دانشگاه‌های جامع ایران بوده که با توجه به گستردگی جامعه پژوهش، ابتدا در قالب روش نمونه‌گیری خوشه‌ای، دانشگاه‌های جامع کشور به پنج خوشه شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکز تقسیم‌بندی و سپس با استفاده از فرمول کوکران تعداد 367 نفر از اعضاء هیأت‌علمی به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از یک پرسشنامه محقق‌ساخته استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‏ها هم از آزمون‏های تحلیل عاملی تأییدی، کولموگروف-اسمیرنوف، t تک‌نمونه‌ای و فریدمن استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که بجز مؤلفه آزادی علمی، سایر مؤلفه‌های دانشگاه کلاس جهانی برای دانشگاه‌های جامع کشور در سطحی پائین‌تر از متوسط قرار دارند.

        : 284
        : 3
        : 0

        اعضاء هیأت‌علمی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های انسانی هر دانشگاه نقش مهمی در عرصه تعاملات بین‌المللی دارند و زمانی می‌توانند در ایفاء این نقش مؤثرتر عمل کنند که از شایستگی‌های لازم برای آن برخوردار باشند. هدف مقاله حاضر ارائه الگوی شایستگی اعضاء هیأت‌علمی در تعاملات بین‌المللی است و برای نیل به این هدف، از رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل صاحب‌نظران حوزه آموزش عالی کشور بوده که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند تعداد 21 نفر به‌عنوان مشارکت‌کنندگان در پژوهش انتخاب شدند. ابزار پژوهش، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و روش تحلیل داده‌ها، تحلیل محتوا استقرایی بود. برای حصول اطمینان از روایی داده‌‌های پژوهش، از دو روش بازبینی توسط مشارکت‌کنندگان در پژوهش و بازبینی توسط ‌همکاران استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که الگوی مفهومی شایستگی اعضاء هیأت‌علمی در تعاملات بین‌المللی را می‌توان در شش مقوله شایستگی تعریف کرد که عبارتند از: شایستگی علمی، شایستگی حرفه‌ای، شایستگی ارتباطی، شایستگی میان‌فرهنگی، شایستگی فراشناختی و شایستگی فکری.

         

          : 265
          :
          : 0

          هدف از مقاله حاضر، ارائه مدل مفهومی نظری پدیده تجاری‌سازی دستاوردهای تحقیقات دانشگاهی (عوامل تشکیل‌دهنده و عوامل مؤثر) است که تا حد امکان جنبه مغفول این پدیده را پوشش داده و ذینفعان درگیر در این حوزه را برای پاسخگویی به پرسش‌های فرارو توانمند سازد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی است. جامعه آماری مورد بررسی این تحقیق، دانشکده‌های صنعتی بخش دولتی در شهر تهران است. حجم نمونه شامل 55 شخصیت حقیقی و حقوقی (مشتمل بر 20 شرکت دارای فناوری با خاستگاه دانشگاهی، 22 عضو هیأت‌علمی درگیر در کنش تجاری‌سازی و 13 صاحب‌نظر این حوزه) است که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. یافته‌های پژوهش، مدلی مفهومی است که مشتمل بر 4 گروه عوامل فردی، درون‌سازمانی، برون‌سازمانی و ارتباط‌دهنده (دروازه‌بان فناوری) و مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده تجاری‌سازی دستاوردهای تحقیقات دانشگاهی مشتمل بر تأسیس شرکت زایشی دانشگاه، واگذاری لیسانس فناوری، فروش فناوری و ارائه خدمات است. دلیل برتری این مدل نسبت به مدل‌های کنونی، معرفی دروازه‌بان فناوری دانشگاهی است که عامل مهمی در تقارن اطلاعات و ایجاد ارتباط میان دانشگاه و صنعت بوده و البته در هیچیک از پژوهش‌های گذشته در داخل و خارج از کشور به این موضوع به طور خاص پرداخته نشده است.

            : 295
            :
            : 0

            رتبه‌بندی یکی از ابزارهای ارزیابی عملکرد، رقابت‌پذیری و موفقیت دانشگاه‌ها به شمار می‌آید. رتبه‌بندی‌ای مطلوب است که برگرفته از رسالت‌های کلیدی نظام آموزش عالی باشد به‌گونه‌ای که با اجرای آن، شاهد تغییر رفتار مؤسسات در مسیر اهداف کلان باشیم. در این مقاله، اسناد فرادستی آموزش عالی کشور به‌عنوان راهبردهای ابلاغی انتخاب و متن هر کدام با انتخاب گزاره‌های الزام‌آور برای دانشگاه‌ها و کدگذاری باز و محوری، تحلیل محتوا شده است. از 241 گزاره، 36 کد اصلی استخراج و کدها در شش محور گروه‌بندی شدند. برای کدگذاری محوری، کارکردهای اساسی دانشگاه‌ها درنظر گرفته شد. برای استخراج معیارهای مناسب، کدهای محوری حاصل از تحلیل محتوای اسناد، مبنا قرار گرفت و در ادامه، معیارهای آموزشی، پژوهش و فناوری، تأثیرگذاری اجتماعی و فرهنگی، کارآفرینی و خلق ثروت، کمک به توسعه پایدار و تعاملات بین‌‌المللی و فرابخشی برای رتبه‌بندی دانشگاه‌های ایران پیشنهاد و مهم‌ترین مفاهیم هر معیار معرفی گردید. نتایج نشان می‌دهد که تأثیرگذارترین کدهای هر معیار به‌ترتیب پژوهش تقاضامحور، آموزش تقاضامحور، آموزش و پژوهش مبتنی بر ارزش‌های اسلامی، توجه به محیط زیست و همکاری‌های بین‌المللی بوده است.

              : 94
              :
              : 0

              مقاله حاضر به دنبال بررسی وضعیت موجود تعاملات دانشگاه، صنعت و دولت در تولیدات علمی حوزه علوم و فناوری کشور ایران در بازه زمانی 1985 تا 2015 است. در این پژوهش از مدل مارپیچ سه‌گانه، جهت تعیین روابط میان دانشگاه، صنعت و دولت در روند تولیدات علمی حوزه علوم و فناوری استفاده شد. بر همین اساس کلیه مقالات با حداقل یک آدرس از کشور ایران در این بازه زمانی (شامل 267097 مقاله) در حوزه علوم و فناوری از طریق درگاه Web_of Science استخراج و مورد بررسی قرار گرفت. تولیدات علمی ایرانیان در حوزه علوم و فناوری در بازه زمانی مذکور روندی صعودی داشته است. در این بین، تعاملات دوگانه دانشگاه و دولت، بیشترین مقدار را به خود اختصاص داده و کمترین تعاملات مربوط به روابط صنعت و دولت بوده است. روند تعاملات سه‌گانه دانشگاه، صنعت و دولت، طی سی سال گذشته کاهشی بوده و در دهه اخیر به سمت صفر میل می‌کند. ارتباط مستحکم دانشگاه، صنعت و دولت، عامل شکوفایی صنعت و فناوری در کشور است. اما متأسفانه در عرصه تولیدات علمی که شاخصی از وجود روابط میان ارکان مذکور است وضعیت مطلوبی در کشور وجود ندارد. بی‌شک سرمایه‌گذاری‌های بیشتر و اجرای سیاست‌هایی پایدار در خصوص تقویت روابط سه‌گانه و تلاش جهت رفع موانع موجود در راه همکاری‌های این ارکان، نتایج مثبت و افزایش چشمگیر شاخص‌های هرم سه‌گانه در تولیدات علمی کشور را به دنبال دارد.