فهرست مقالات , سال 1395,دوره8 شماره 1 XML
دوره:  8 | شماره:  1 | تاریخ:  1395/4/28 | نوع مقاله:  علمی پژوهشی
: 231
:
: 0

در بین کاربران امروزی اینترنت در جامعه ما، هستند کسانی که سال‌های آغازین عمر خود را در روستاهای فاقد آب، برق و سایر امکانات گذرانده و عملاً در شرایطی زندگی کرده‌اند که مشابه چند هزار سال قبل بود. همین افراد امروزه استفاده از فناوری‌های نوینی را تجربه می‌کنند که اجتماع بشری را کاملاً متحول ساخته است. این همه تغییرات در طول دوره عمر یک نسل که واقعاً شگفتی به همراه دارد مدیون چیزی جز ظهور مداوم فناوری‌های جدید نیست. حتی تحولات فوق‌سریع اجتماعی - خوب یا بد - که در یکی دو دهه قبل در کشور ما قابل تصور هم نبود ناشی از همین فناوری‌هاست.

به عبارت دیگر، آینده ما را بیش از هر چیز، فناوری‌های جدید می‌سازند که اگر ما به این تحولات و آینده آنها (که همان آینده ماست) نیاندیشیم باد ما را با خود خواهد برد.

شاید تا چند دهه قبل می‌شد آینده‌پژوهی در حوزه‌هایی مانند سیاست و اقتصاد را مستقل از علم و فناوری هم متصور بود اما امروز دیگر حتی بازار نفت و انرژی که قبلاً تابعی از متغیر سیاست بود تابع بی‌چون و چرای متغیر جدیدی به نام ظهور فناوری‌های جدید شده است. سایر حوزه‌ها هم با همین روند پیش می‌روند.

آنچه مسلم است آینده‌پژوهی بدون تمرکز بر علوم و فناوری‌های نوین ممکن نیست و به همین ترتیب، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی هم بدون آینده‌پژوهی امکان ندارد و لذاست که شناخت چنین زنجیره‌ای از دانش‌های مرتبط، نیاز واقعی سیاست‌گذاران و سیاست‌سازان جامعه است.

خوشبختانه دو اجتماع علمی آینده‌پژوهی و سیاست فناوری کشور ما، از ابتدا به شکلی ممزوج با هم شکل گرفته‌اند و تحقیقات و رساله‌های بین‌حوزه‌ای متعددی در آنها تعریف شده است. اما هنوز در مورد کاربرد واقعی آینده‌پژوهی در سیاست‌گذاری ضعف‌هایی داریم که باید به حل آنها بیاندیشیم.

    کلیدواژه ها: سهم فاوا، توليد ناخالص داخلي، توسعه فاوا، جامعه اطلاعاتي،‌ سياست‌گذاري فناوري اطلاعات
    دوره:  8 | شماره:  1 | تاریخ:  1395/4/28 | نوع مقاله:  علمی پژوهشی
    : 199
    : 1
    : 0

    طی دهه‌های اخیر، «فناوری اطلاعات و ارتباطات» (فاوا)، به عاملی کلیدی در رشد اقتصادی کشورها تبدیل شده است. این صنعت در اقتصاد ایران نیز دارای جایگاه برجسته‌ای بوده و در اسناد فرادستی مانند سند چشم‌انداز و برنامه پنجم توسعه مورد توجه و تأکید قرار گرفته است. مقاله حاضر کوشیده به منظور ارزیابی نقش فاوا در اقتصاد ایران، تخمینی از سهم آن در تولید ناخالص داخلی ایران طی برنامه ششم توسعه (1395 تا 1399) ارائه کند. بدین منظور پیش‌بینی ارزش افزوده بخش فاوا و ارزش افزوده کل اقتصاد ایران طی دوره مذکور با سه روش برازش منحنی چندجمله‌ای، آریما و شبکه عصبی مصنوعی مدنظر بوده که برآوردها نشان می‌دهد سهم ارزش افزوده فاوا از تولید ناخالص داخلی ایران طی برنامه ششم بر مبنای سه روش مذکور به ترتیب 57/4، 12/6 و 77/3 درصد خواهد بود. همچنین مقایسه میزان خطای روش‌های فوق‌نشان داد که شیوه شبکه عصبی مصنوعی، به‌طور نسبی از کارآیی بیشتری برای این پیش‌بینی برخوردار است.

    کلیدواژه‌ها: سهم فاوا، تولید ناخالص داخلی، توسعه فاوا، جامعه اطلاعاتی،‌ سیاست‌گذاری فناوری اطلاعات

      : 483
      : 4
      : 0

      در کشورهای در حال توسعه، به دلیل ساختار نهادی شکننده، شکل‌گیری و ادامه فعالیت نظام ملی نوآوری همواره با مشکلاتی روبروست. یکی از بازیگران کارآمد نظام‌های نوآوری و به تبع آن نظام ملی نوآوری، نهادهای میانجی هستند. کارکردهای آنها می‌تواند در رفع یا کمرنگ نمودن مشکلات مورد اشاره نقش‌آفرین باشد. با این ترتیب، ارزیابی امکان ارتباط میان کارکردهای این نهادها با مشکلات موجود در نظام ملی نوآوری کشور به عنوان هدف این مقاله انتخاب شده است.

      در این مقاله، مشکلات نظام ملی نوآوری ایران با یک رویکرد کارکردمحور دسته‌بندی و در شش دسته سیاست‌گذاری، تسهیل و جهت‌دهی به فعالیت‌های تحقیقات و نوآوری، انجام تحقیق و توسعه، کارآفرینی، توسعه نیروی انسانی و نهایتاً انتشار فناوری طبقه‌بندی شدند. در ادامه نیز به منظور ارتباط‌دهی کارکردهای نهادهای میانجی با میزان تأثیرشان در رفع مشکلات موجود نظام ملی نوآوری، به دسته‌بندی کارکردهای نهادهای میانجی با تمرکز بر نهادهای فرابخشی پرداخته شده که این کارکردها در چهار دسته حمایتی و بسترسازی، تأمین مالی، واسطه‌گری و ارتباطی و همچنین مشاوره تبیین گردیده‌اند. پس از این مرحله، با بهره‌گیری از نظرات 35 تن از خبرگان حوزه نظام نوآوری و نهادهای میانجی، میزان تأثیر هر کارکرد نهادهای میانجی در رفع ضعف‌های نظام نوآوری ملی ایران سنجیده شده است. نتیجه سنجش میزان تأثیر کارکردها حاکی از آن است که کارکردهای دسته حمایتی و بسترسازی، از حیث تعداد بیشترین تأثیرگذاری را در رفع ضعف‌ها دارد. همچنین بیشترین تأثیرات کارکردها به صورت تأثیر کارکردهای حمایتی و بسترسازی بر تسهیل تحقیق و توسعه و نوآوری، تأثیر کارکردهای تأمین مالی بر رفع ضعف‌های تحقیق و توسعه و کارآفرینی، تأثیر کارکردهای واسطه‌گری بر رفع ضعف‌های انتشار فناوری و نهایتاً تأثیر کارکرد مشاوره بر رفع ضعف‌های کارآفرینی و انتشار فناوری است.

      کلیدواژه‌ها: نظام ملی نوآوری، کارکردهای نظام ملی نوآوری، سازمان­های میانجی، کارکردهای سازمان­های میانجی

        دوره:  8 | شماره:  1 | تاریخ:  1395/4/28 | نوع مقاله:  علمی پژوهشی
        : 399
        : 7
        : 0

        با توجه به اهمیت روزافزون سوخت‌های زیستی و لزوم جایگزینی سوخت‌های فسیلی، این مقاله سعى کرده پاسخی برای این پرسش بیابد که شکست‌های نظام نوآوری سوخت زیستی در ایران کدام هستند. برای یافتن پاسخ این پرسش، مقاله علاوه بر شناخت اجزاء ساختاری نظام نوآوری فناورانه (بازیگران، نهادها، شبکه‌ها و زیرساخت‌ها)، نحوه شکل‌گیرى و رشد بخش سوخت زیستی ایران را با استفاده از رویکرد کارکردى نظام نوآورى فناورانه مورد بررسى و تحلیل قرار داده است. سپس مسیر و نحوه تأثیرگذاری کارکردهای مختلف بر یکدیگر با استفاده از مدل معادلات ساختاری مطالعه شده و در نهایت، از طریق تعامل بین خصوصیات ساختاری و کارکردی، شکست‌های سیستم سوخت زیستی شناسایی و بر اساس مدل موتورهای نوآوری، اهمیت این شکست‌ها در ایجاد دورهای باطل مدل و امکان تبدیل آن به دورهای مطلوب بررسی می‌گردد.

        کلیدواژه‌ها: سوخت زیستی، نظام نوآوری فناورانه، کارکردهای نظام نوآوری، تحلیل مسیر، شکست سیستم، دور باطل، زنجیره علیت‌های انباشتی

          : 292
          : 2
          : 0

          مطالعه نوآوری در مناطق مختلف، برای کشورهای پهناور و در حال توسعه‌ای چون ایران دارای اهمیت بیشتری است. هدف از این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه نوآوری‌های مبتنی بر فناوری‌های برتر در مناطق ایران است. بر اساس مطالعات پیشین، 6 بُعد و 26 عامل مؤثر بر توسعه نوآوری‌های مبتنی بر فناوری‌های برتر در مناطق ایران شناسایی شدند. از طریق راهبرد مطالعه موردی، الگوی نظری بدست‌آمده برای چهار فناوری هوایی، اطلاعات و ارتباطات، نانو و زیستی مورد بررسی قرار گرفت. برای مطالعه موردی هر فناوری، از اطلاعات و مستندات موجود، مصاحبه با متخصصان و روش‌های آماری استفاده شد. بر اساس موردهای انتخاب‌شده، تحلیل‌های درون‌موردی و بین‌موردی صورت پذیرفت و نقاط اشتراک و تفاوت توسعه نوآوری‌های فناورانه در فناوری‌های انتخاب‌شده بر اساس تکرار واقعی و نظری مورد تحلیل قرار گرفتند. در نهایت با الگوی نظری، 16 عامل بر اساس تکرار واقعی دارای قابلیت تعمیم تحلیلی تشخیص داده شدند. بُعد سیاست‌ها و سطح تعاملات ملی و بین‌المللی به عنوان بُعدی فرامنطقه‌ای، دربرگیرنده 3 عامل می‌باشد. ابعاد درون‌منطقه‌ای شناسایی‌شده در الگوی نهایی نیز شامل ابعاد ویژگی‌های اجتماعی و فرهنگی منطقه، سطح توسعه‌یافتگی اقتصادی و صنعتی منطقه، ویژگی‌ها و مزیت‌های مکانی منطقه و فرآیند جریان دانش و یادگیری است.

          کلیدواژه‌ها: نوآوری منطقه‌ای، نوآوری مبتنی بر فناوری‌های برتر، نظام منطقه‌ای نوآوری

            دوره:  8 | شماره:  1 | تاریخ:  1395/4/28 | نوع مقاله:  علمی پژوهشی
            : 423
            : 2
            : 0

            نوآوری و خلاقیت واژگانی هستند که به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند و مفهوم اقتصاد خلاق هم در اسناد خط‌مشی و سیاست‌‌های کلان کشورهای اروپایی از جمله سیاست‌‌های اتحادیه اروپا، برنامه عمران ملل متحد و دیگر اسناد سازمان‌های بین‌‌المللی به وضوح قابل مشاهده است. از سویی مفاهیم صنایع فرهنگی، صنایع خلاق و اقتصاد خلاق، تاکنون در ایران مورد توجه تعداد اندکی از اندیشمندان و پژوهشگران بوده است. در عین حال، توجه دیگر کشورها به این مفاهیم و درک پیامدهای آن منجر به تحولات عمیق در تفکر و نوع نگرش سیاست‌گذاران کلان فرهنگی و اقتصادی شده است.

            هدف این مقاله ایجاد درکی بهتر و عمیق‌‌تر از مفهوم صنایع فرهنگی و صنایع خلاق به عنوان زیربنای اقتصاد خلاق از دیدگاه عوامل کلیدی موفقیتِ این صنایع است. این پژوهش بر مبنای نظرات 40 نفر از خبرگان حوزه صنایع خلاق که بر اساس معیارهای تخصص و سابقه فعالیت آنها انتخاب شده‌‌اند انجام گرفته و در آن با بکارگیری تکنیک تحلیل اهمیت-عملکرد به بررسی عوامل کلیدی موفقیت در صنایع خلاق کشور پرداخته شده است. نتایج پژوهش هم حاکی از آن است که از نظرگاه خبرگان و فعالان دخیل در این صنعت، هنوز توجه به عوامل کلیدی موفقیت بجز برای عامل سرمایه‌‌های فرهنگی در وضعیت مطلوبی قرار ندارد.

            کلیدواژه‌ها: صنعت محتوا، صنایع خلاق، صنایع فرهنگی، اقتصاد خلاق، عوامل کلیدی موفقیت

              : 434
              : 4
              : 0

              این مقاله با هدف مطالعه وضعیت تولید آثار علمی در زمینه خصوصی‌سازی آموزش عالی خارج از کشور و دستیابی به مباحث و مؤلفه‌های مورد توجه مطالعات، نتایج مطالعات و بررسی شکلی و توصیفی آنها انجام شده است. بدین منظور کلیه آثار موجود در بازه زمانی 2015 -2000 در پایگاه‌های اطلاعاتی مستقر در دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی مطالعه شد. این آثار از 33 مجله تخصصی در حوزه آموزش عالی که مشتمل بر 24 عنوان سند علمی شامل 18 مقاله، 5 کتاب و یک پایان‌نامه در زمینه آموزش عالی خصوصی است استخراج و به روش توصیفی‌-تحلیلی مورد مطالعه قرار‌ گرفت. یافته‌های پژوهش در سه بخش ارائه شده است: بخش اول؛ در خصوص مباحث و مؤلفه‌های مورد توجه پژوهشگران که نتایج مطالعه نشان داد پژوهشگران بیشتر به مباحثی از جمله چرایی خصوصی‌سازی آموزش عالی، اهداف، معایب و مزایا و همچنین انواع مؤسسات آموزش عالی خصوصی پرداخته‌اند. بخش دوم؛ نتایج مطالعات حاکی از آن بود که گسترش بی‌رویه مراکز خصوصی آموزش عالی منجر به کاهش کیفیت، افزایش نرخ بیکاری، عدم کاهش وابستگی مالی به بودجه بخش دولتی، عدم پاسخگویی به نیازهای بازار کار و اولویت منافع فردی نسبت به منافع اجتماعی شده است. در بخش سوم؛ نتیجه بررسی ساختار شکلی و توصیفی این مطالعات نشان داد 58% این مطالعات در دوره زمانی سال‌های 2011 تا 2015 انجام شده 83% پژوهش‌ها از روش تحقیق کیفی و شیوه مطالعه اسناد و مدارک و کتابخانه‌ای و تنها 17% از روش تحقیق کمّی و مصاحبه و پرسشنامه استفاده کرده‌اند. به لحاظ ملی و فراملی بودن مطالعات نیز 71% پژوهش‌ها ملی و 29% فراملی بوده‌اند. از نظر هم‌نویسی و مشارکت هم پژوهش گروهی 8% نسبت به پژوهش انفرادی بیشتر بوده است.

              کلیدواژه‌ها: خصوصی‌سازی، آموزش عالی، آموزش عالی خصوصی، انواع خصوصی‌سازی، خصوصی‌سازی آموزش عالی